Kolegiata Św. Anny, Kraków

Kościół św. Anny w Krakowie to najważniejsza świątynia uniwersytecka miasta, związana od wieków z postacią św. Jana Kantego.

Kościół św. Anny w Krakowie – droga do „trzeciego kościoła”

Nie wiadomo, kiedy dokładnie stanęła w miejscu dzisiejszego kościoła św. Anny w Krakowie (czyli kolegiaty uniwersyteckiej św. Anny) pierwsza świątynia. Na pewna była w roku 1363, gdyż Kazimierz Wielki wspomina o niej w liście do papieża Urbana V, pisząc o odpuście w rocznicę – nie wiadomo jednak, której konsekracji. Ten kościół spłonął w 1407 roku. Schronili się w nim bowiem Żydzi podczas pogromu, a tłum podpalił wieżę świątyni, by ich zmusić do wyjścia. Jeszcze w tym samym roku murowany budynek ufundował sam Władysław Jagiełło, z którego inicjatywy kościół znalazł się pod opieką Akademii Krakowskiej – do dziś jest najważniejszą świątynią uniwersytecką. 

W 1535 roku kościół został kolegiatą, spoczął w nim też beatyfikowany później Jan Kanty. I to właśnie ten święty przyczynił się do... rozebrania kościoła: po prostu pielgrzymowało do jego grobu tyle osób, że nie sposób ich było pomieścić wewnątrz, stąd podjęto decyzję o zbudowaniu nowej, większej świątyni. Kościół wyburzono w 1689 roku, a w 1703 stał już w stanie surowym tak zwany „trzeci kościół”, który stoi do dziś. Jego cechą charakterystyczną są kopuły, nawiązujące wyglądem do hełmu Wieży Zegarowej na Wawelu. Projektantem był Tylman z Gameren, który ogólnie wzorował się w swej pracy na rzymskiej świątyni Santa Andrea della Valle. Kościół św. Anny w Krakowie był jednym z ulubionych miejsc Karola Wojtyły, wygłaszał tu rekolekcje, spowiadał wiernych, odprawiał msze. Odwiedził go także, będąc już papieżem – z tej okazji został wybity medal okolicznościowy, a na fasadzie kolegiaty umieszczono tablicę z brązu upamiętniającą to wydarzenie, transmitowane przez telewizje całego świata.

Krakowski kościół św. Anny – święci jak szlachetne kamienie

To, co przyciąga wzrok odwiedzających kolegiatę uniwersytecką św. Anny, to z pewnością namalowane – wbrew temu, że oko podpowiada nam, że to rzeźby, nie malunki – w nawie figury 12 apostołów. Są oni umieszczeni symbolicznie na filarach – jako filary wiary. Próżno jednak w ich podpisach znaleźć imiona – widnieją bowiem tylko nazwy kamieni szlachetnych (św. Piotr jest na przykład jaspisem, św. Paweł szafirem, św. Tadeusz ametystem, a św. Jakub Starszy szmaragdem). Skąd taki dziwny pomysł? Kamienie mają nawiązywać do 12 warstw Świętego Miasta z opisu zawartego w Apokalipsie św. Jana. 

Krakowski kościół św. Anny zachwyca zresztą cały bogatym wystrojem wnętrza, zaprojektowanym przez Baltazara Fontanę – uchodzi wręcz za jeden z najpiękniejszych, a dla wielu wręcz najpiękniejszy, barokowy kościół w Polsce! Zobaczyć można piękne kaplice – jest ich 8, w tym dwie w transepcie – prezbiterium z malowidłami Szymona Czechowicza i rzeźbioną amboną, czy wreszcie chrzcielnicę, która jest najstarszym elementem wnętrza, pochodzi bowiem z 1646 roku, a więc to jedyny zachowany fragment z „drugiego kościoła”. 

W krakowskim kościele św. Anny znajdziemy też pierwszy w Polsce pomnik Mikołaja Kopernika, zaprojektowany przez księdza Sebastiana Sierakowskiego – to unikalne dzieło, należy bowiem pamiętać, że w czasie, gdy je wykonywano, działa genialnego astronoma widniały na kościelnym Indeksie Ksiąg Zakazanych... Nawę zdobi jeszcze wiele malowideł, na przykład Sybilli, apokaliptycznego Baranka Bożego, serafinów, alegorie cnót kardynalnych, są też organy z początku XVIII wieku. 

Prawa część transeptu to relikwie św. Jana Kantego, patrona Uniwersytetu Jagiellońskiego – znajdują się one w monumentalnej konfesji o wyglądzie barokowego ołtarza; trumnę dźwiga czterech mężczyzn symbolizujących wydziały uczelni, a obok stoją cztery posągi wybitnych imienników świętego, są też polichromie przedstawiające jego żywot. W transepcie jest też epitafium Juliusza Słowackiego ufundowane przez jego matkę.

Kościół św. Anny w Krakowie – św. Jan Kanty

Sporo słów padło o św. Janie Kantym, jednym z ulubionych świętych Jana Pawła II, a postać to nie do końca wszystkim znana. Jan Kanty, znany też jako Jan z Kęt (tam bowiem przyszedł na świat w 1390 roku) lub Jan Wacięga, był prezbiterem, a także profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie wcześniej sam studiował. Był doktorem teologii, ale nie zachowało się żadne z jego dzieł, choć musiał takie pisać. Podobno pielgrzymował do Rzymu i Ziemi Świętej, ale brak na to historycznych dowodów. Łączył służbę Bogu z pracą naukową, był bardzo skromnym, sprawiedliwym, bardzo pragmatycznym i pobożnym człowiekiem. Przyczynił się do reform w systemie oświaty w Polsce. Za życia cudów nie dokonał, za to już po jego śmierci w 1473 roku zaczęto donosić o kolejnych uzdrowieniach za jego wstawiennictwem, pielgrzymki do jego grobu miały dawać niezwykłą wiarę i nadzieję tym, którzy jej potrzebowali. Beatyfikowany został w 1680 roku, zaś kanonizowany w 1767 roku przez Klemensa XIII. Dziś jest patronem Polski i Litwy, a także studentów, zaś poświęcone mu sanktuarium znajdziemy w jego rodzinnych Kętach, w powiecie oświęcimskim. W ikonografii przedstawiany jest w todze, birecie, z lilią, często okrywa togą stojącego przy nim ucznia.