Pierwszy papież – kto nim był?

Pierwszym papieżem według nauk Kościoła był św. Piotr. Jego następcy w roli biskupów Rzymu pełnią rolę głów Kościoła na mocy sukcesji apostolskiej.

Pierwszy papież – czy był nim św. Piotr?

W 1942 roku archiwista Świętego Kościoła Rzymskiego Giovanni Mercati stworzył spis papieży, który od tej pory uchodzi za oficjalny (znajdziemy w nim 266 papieży). Jako pierwszy papież figuruje tam św. Piotr (po łacinie Petrus), co pokrywa się z tym, co Kościół od początków swego istnienia uznawał. Utrzymuje się, że to właśnie ten apostoł miał prymat między wszystkimi uczniami Jezusa i sam Bóg wybrał go jako fundament swego Kościoła (imię Piotr oznacza „skała, opoka, kamień”). To św. Piotr miał zostać pierwszym biskupem Rzymu, a biskupa tego miasta – jako że były to czasy Imperium Rzymskiego – wszystkie katolickie zbory powszechnie uznawały za najważniejszego. Taką też drogą podążył Kościół, tworząc pojęcie sukcesji apostolskiej, według której Bóg przekazuje apostolską władzę następcom św. Piotra, a więc kolejnym biskupom Rzymu.

Piotr Apostoł – życie pierwszego papieża

Pierwszy papież, Piotr Apostoł, urodził się w I wieku w Betsaidzie (miasto obok Jerozolimy), dokładna data nie jest znana. Zmarł zaś między rokiem 64 a 67. Miał żonę – wedle tradycji to św. Perpetua – oraz córkę, św. Petronelę. Jego historyczność jest jak najbardziej wielokrotnie potwierdzona. Przez lata miał być rybakiem w Galilei, potem został uczniem Jezusa, jednym z najbardziej zaufanych, jako pierwszy uznał w nauczycielu Mesjasza, spędzał z nim najwięcej czasu i najwięcej z nim rozmawiał. Jak wiadomo jednak, trzykrotnie zaparł się Jezusa podczas pojmania, choć potem bronił go i odciął ucho jednemu z żołnierzy aresztujących Chrystusa.

Po Zesłaniu Ducha Świętego nauczał między innymi w Jerozolimie, Samarii, Cezarei. W 44 roku miał zostać aresztowany za swą działalność, z więzienia uwolnił go wtedy anioł. Dalej jego losy są mało znane, wiadomo, że w 49 roku brał udział w tak zwanym Soborze Jerozolimskim. Później wymieniono jego działania w Antiochii i Koryncie, kilku prowincjach Azji Mniejszej.

Jest autorem dwóch znanych Listów Katolickich, Pierwszego i Drugiego Listu św. Piotra. W końcu miał przybyć do Rzymu, który chciał opuścić po nasileniu się prześladowań chrześcijan – według legendy, uciekając spotkać miał Jezusa i zapytać go „Quo vadis, Domine?” („Dokąd idziesz, Panie?”). Spotkanie skłoniło go do powrotu, a wypowiedziane słowa po wielu wiekach zainspirowały Henryka Sienkiewicza. Po powrocie został schwytany i ukrzyżowany głową w dół (na własne życzenie), a w miejscu jego śmierci stanęła z czasem Bazylika św. Piotra.

Miejsce spoczynku św. Piotra

W 1942 roku prałat Ludwig Kaas w podziemiach Bazyliki św. Piotra odnalazł w starej niszy kości i fragment materiału. Ukrył szczątki w Grotach Watykańskich, podejrzewając, że mogą należeć do pierwszego papieża, a według legend nieszczęścia miały spaść na tych, którzy zakłócą spokój dawnych męczenników (w XVII wieku rzeczywiście zmarła większość robotników przebudowujących krypty w bazylice). Prawda wyszła na jaw w latach 60. XX wieku. Szczątki zbadali naukowcy zleceni przez władze kościelne, ustalając, że należały do około 70-letniego mężczyzny, o mocnej budowie ciała, zmarłego przed około 2 tysiącami lat. Wątpliwości ich rozwiało epitafium „Tu jest Piotr”. W 1968 roku papież Paweł VI oficjalnie ogłosił, że znaleziono szczątki pierwszego papieża, św. Piotra i znajdują się one w Watykanie (mają być umieszczone na głębokości 6 metrów pod ołtarzem).

Prymat Świętego Piotra – nauka o pierwszym papieżu

Teolodzy na podstawie Nowego Testamentu uznali, że św. Piotr był wywyższony wśród uczniów Jezusa. Zabierał głos w najważniejszych sprawach dotyczących ogółu, zaś Chrystus rzekł do niego:

Tobie dam klucze królestwa niebieskiego; cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie, a co rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane w niebie.

Miał być więc już za życia Jezusa najważniejszym z apostołów, a po jego śmierci automatycznie jednym z najważniejszych lub wręcz najważniejszym człowiekiem Kościoła. Pogląd ten nazwany został Prymatem Świętego Piotra.

Trzeba tu jednak dodać, że sam pierwszy papież nigdzie w swych pismach się nie wywyższa ponad innych apostołów, nie pisze też niczego o swej władzy nad nimi czy nad Kościołem, zawsze na pierwszym miejscu wymieniając Jezusa. W żadnym piśmie nie znajdziemy też informacji o tym, że przekazał, czy nawet zamierzał przekazać władzę jakimś następcom – sukcesja apostolska powstała już po jego śmierci, jako naturalna i konieczna (zwłaszcza w początkowych trudnych dla chrześcijaństwa wiekach) forma sprawowania centralnej władzy nad Kościołem.

Proces wyboru nowych papieży - kilka słów o historii

Historycy papiestwa uważają, że proces wyboru nowych papieży kształtował się do połowy II wieku, a sam urząd papieża został przez wszystkich zaakceptowany mniej więcej około 100 lat po śmierci św. Piotra. Kolejni papieże byli jednak wybierani regularnie po śmierci pierwszego biskupa Rzymu (jego następcą był niejaki Linus, wybrany tuż po śmierci św. Piotra; są nawet teorie, że to Linusa trzeba uznać za pierwszego papieża, gdyż został wybrany na urząd, a św. Piotr pełnił go „naturalnie”, uważając się po prostu za biskupa miasta).

Czasem termin „papież” w odniesieniu do pierwszych wieków chrześcijaństwa może być mylący, bowiem papieżami nazywano często także biskupów największych wspólnot chrześcijańskich (do dziś zresztą tytułem papieża posługuje się głowa kościoła koptyjskiego czy prawosławny patriarcha Aleksandrii), dopiero później tak nazywany zaczął być biskup Rzymu.