Ewangelia Judasza - czym jest, streszczenie, kiedy odkryto?

Ewangelia Judasza to apokryf, który powstał prawdopodobnie w II wieku. Ma on formę dialogu między Jezusem a Judaszem, który ma być ukochanym uczniem Zbawiciela, który jako jedyny pojął istotę jego misji na Ziemi.

Czym jest Ewangelia Judasza?

Ewangelia Judasza jest apokryfem, czyli tekstem naśladującym stylem, językiem i treścią księgi natchnione o tematyce religijnej.

Powstała w języku greckim na bazie ruchu gnostycznego, rozwijającego się głównie na Bliskim Wschodzie (przede wszystkim Syria) oraz w Egipcie. Za jej napisaniem stoją kainici lub setianie, dwa ruchy działające w ramach doktryny gnostyckiej. W odróżnieniu od Ewangelii nie ma charakteru narracyjnego, a jest zapisem rzekomego dialogu między Jezusem i Judaszem Iskariotą. To około 30 stron rękopisu.

Analizy udowodniły, że apokryf nie mógł zostać ani napisany, ani podyktowany przez Judasza, nie mógł go też napisać nikt, kto znał go bezpośrednio – pochodzi z późniejszych czasów. Ewangelia Judasza nie jest zapisem historycznym wydarzeń z czasów Jezusa. Jest natomiast uznawana za znakomitą wykładnię poglądów gnostyków, ilustrującą ich idee, a także apokryficzne metody działania „fałszywych chrześcijan”.

O czym mówi Ewangelia Judasza – streszczenie

Już wstęp głosi, że mamy do czynienia z „tajemną opowieścią o objawieniu, jakie Jezus przekazał Judaszowi Iskariocie w rozmowie na tydzień, trzy dni przed obchodami Paschy”. Ewangelia Judasza opisuje dzieje Jezusa od początku jego działalności, procesy powoływania kolejnych uczniów (Jezus wyśmiewa większość z nich, jako osoby, które chcą, ale nie potrafią go zrozumieć, właściwie zinterpretować jego nauk), wędrówkę przez Palestynę z apostołami, a także ostatnie godziny przed pojmaniem. I te ostatnie są tutaj najważniejsze i też budzące najwięcej kontrowersji.

Według dialogów Jezusa z Judaszem to Iskariota spełnił swą misję, nie był zdrajcą, ale wydał go na własne życzenie Syna Bożego – musiał to zrobić, choć kochał Jezusa i tego nie chciał, gdyż tylko w ten sposób mogło się dopełnić zbawienie ludzkości. Judasz jest więc w tym ujęciu narzędziem bożym, ofiarą, na którą spadają późniejsze klątwy i nieprawdziwe oszczerstwa. Jest też uczniem, który tak naprawdę najlepiej poznał Jezusa i jego misję, stąd też Jezus wtajemniczył go w swe plany. Jezus mówi do Judasza „Człowieka, który mnie nosi, Ty ofiarujesz”, nazywa go też „trzynastym duchem, który przewyższy ich wszystkich” (mowa o apostołach).

Trzeba tu wspomnieć, że przekład Ewangelii Judasza z koptyjskiego, wraz z brakami w samym tekście wynikającymi z uszkodzenia manuskryptu, wzbudzał wiele emocji i pierwsze dwa przekłady – pierwszy Barta Ehrmana i Elaine Pagels, drugi zaś April De Conick i Birgera Pearsona – różniły się od siebie drastycznie, w drugim w zasadzie wymowa całości była odwrotna do pierwszej i Judasz jawił się jako demon!

Kiedy odkryto Ewangelię Judasza?

Ewangelia Judasza tak naprawdę jest tylko fragmentem większej całości, tak zwanego Kodeksu Tchacos, który znaleziono w 1978 roku w Egipcie, w okolicy miejscowości Al-Minja, w jednym z grobowców. Czas powstania całego manuskryptu spisanego po koptyjsku to między 230 a 330 rokiem naszej ery, jednak sama Ewangelia Judasza była wspominana już wcześniej, pod koniec II wieku, napisano ją między 130 a 170 rokiem w języku greckim, znalezisko jest więc przekładem.

Rękopis jego znalazca umieścił w pudle po butach i dopiero po blisko dwóch dekadach przekazał naukowcom, stąd też, niestety, część stron uległa poważnym zniszczeniom (wcześniej, w 1983 roku, pokazano go naukowcom, ale właściciel zażądał gigantycznej sumy 3 milionów dolarów, więc nikt nie był na poważnie zainteresowany kupnem).

Po raz pierwszy drukiem Ewangelia Judasza została wydana już w XXI wieku, konkretnie w 2006 roku, za czym stało National Geographic Society. W tymże jeszcze roku ukazała się po polsku, nakładem Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego, z komentarzem duchownego, przeora Wincentego Myszora. Polskie tłumaczenie ma dwie wersje – jedna wierna oryginałowi z koptyjskiego (język jest archaiczny, trudny do czytania), zaś druga to wersja „wygładzona”, jak najwierniej oddająca treść oryginału, ale w bardziej już współczesnym języku.

Kim byli gnostycy, autorzy Ewangelii Judasza?

Gnostycyzm był ruchem religijnym, ale i doktryną filozoficzną rozwijającą się w Cesarstwie Rzymskim między I w. p.n.e. a II w. n.e. Łączył on idee chrześcijańskie z miejscowymi pogańskimi wierzeniami greckimi i egipskimi. Prawa natury miały krępować człowieka, walczyły z nimi i ciało, i dusza, świat otaczający człowieka jest mu nieprzyjazny. Jaźń, duch, ciało jest słabe, niepełne, pełna jest tylko tak zwana pneuma, która może pozwolić odkryć prawdę o Bogu (Demiurgu). Człowiek musi odkryć pneumę, uwolnić się od losu i wrócić do Boga, w czym ma pomóc nauka, objawienia i iluminacje.

Było wiele różnych nurtów gnostycyzmu (sam termin powstał o wiele później), na własną rękę interpretujących religijne prawdy wiary, niektóre ocierały się wręcz o filozofie buddyjskie (Bóg jest niepełny, nietrwały, nie decyduje o losach Wszechświata, należy pójść dalej, znaleźć zrozumienie, które będzie szczęściem wiecznym). Znanych też jest wiele apokryfów z nim związanych. Oprócz Ewangelii Judasza to: Ewangelia Tomasza, Ewangelia Filipa, Ewangelia Marii (Magdaleny), Ewangelia Egipcjan, Apokalipsa Pawła, Apokalipsa Piotra i wiele innych (w sumie około 30). Symbolem gnostyków był krzyż z czterema równymi ramionami wpisany w koło.