Luteranizm a katolicyzm – podobieństwa i różnice

Czym się różni luteranizm od katolicyzmu? Luteranizm nie uznaje władzy papieskiej, celibatu ani kultu świętych. To wierzenie, którego celem było wrócić do idei pierwszych chrześcijan - z czasem, według Marcina Lutra, wypaczonych przez duchowieństwo.

Główne zasady luteranizmu

Zasady takie można by ująć w pięciu punktach, z których najważniejszym jest „Tylko Chrystus”, oznaczający, że Jezus jest jedynym i prawdziwym pośrednikiem między ludźmi a Bogiem, on też zbawił świat. Wiara w Jezusa rodzi się wyłącznie poprzez słuchanie Słowa Bożego, stąd drugim punktem jest „Tylko Pismo”. Punkt trzeci to „Tylko wiarą”: człowiek może otrzymać boskie przebaczenie tylko za sprawą wiary w Jezusa. Kolejny to „Tylko łaska”, mówiący, że każdy jest grzeszny, a sam nie może zmazać swych grzechów, gdyż taką moc ma jedynie łaska Boga. Ostatnim filarem wiary luterańskiej jest „Soli Deo Gloria”, zawołanie oznaczające, że wszystko czynimy dla chwały bożej, dosłownie tłumaczone jako „Jedynemu Bogu cześć i chwała”.

Luteranizm a katolicyzm – różnice

Luteranie spotykają się w kościołach, ale nie ma w nich mszy, a nabożeństwa (na mszy jest ofiara, Luter uznał, że jedyną ofiarę złożył już Jezus).

Nie obowiązują zasady postów, a także większość sakramentów – z praktykowanych pozostawiono chrzest i Eucharystię (natomiast nie akceptuje się w luteranizmie przeistoczenia). Inne jest więc również podejście do małżeństwa – skoro nie jest sakramentem, można rozwieść się i po raz drugi wziąć ślub kościelny.

Luteranizm i katolicyzm różni podejście do ikonografii – w kościołach luterańskich próżno szukać obrazów, rzeźb czy relikwii (zdarzają się wyjątki, ale traktowane są wyłącznie jako ozdoba, a nie obiekty kultu – tylko Bóg wie, kto żyje zgodnie z zasadami świętości, ludzie nie mogą nadać komuś świętości), wystrój jest surowy. Nie organizuje się żadnych procesji i adoracji hostii.

Wyraźna różnica między luteranizmem a katolicyzmem to fakt, że w tym pierwszym wyznaniu nie obowiązuje celibat. Pastor może zakładać rodzinę, co więcej, na czele parafii może stać kobieta. Sam kościół zresztą, jako budynek, nie jest traktowany jako miejsce święte, a miejsce spotkań wiernych.

Luteranie różnią się od katolików podejściem do Maryi – w luteranizmie nie ma dogmatu o Niepokalanym Poczęciu, nie wierzy się w jej wniebowstąpienie, oddaje się jej część, ale do niej nie modli, gdyż według nauk Lutra nie jest pośrednikiem między Bogiem a ludźmi, taką moc ma tylko Chrystus.

Różnica między oboma wyznaniami związana jest także z uznawaniem autorytetu papieża, luteranie nie uznają jego zwierzchnictwa (głową Kościoła w danym kraju jest wybierany na 10 lat biskup, odpowiadający głównie za administrację, zaś władzę sprawczą ma Synod, a ten wybierany jest zarówno spośród osób świeckich, jak i duchownych), oraz ze słownymi źródłami wiary – katolicy uznają za takie Biblię, ale też późniejsze wyrosłe tradycje czy podania słowne, które w ciągu wieków powstawały, zaś zgodnie z naukami Lutra tylko Pismo Święte w „czystej formie” może być traktowane jako Słowo Boże i tylko według niego należy postępować. Znajdziemy natomiast w luteranizmie księgi wyznaniowe z obowiązującymi wykładami nauki protestanckiej. Są to, wszystkie pochodzące z XVI wieku, następujące pozycje: Mały i Duży Katechizm, Wyznanie Augsburskie, Obrona Wyznania Augsburskiego, Artykuły Szmalkaldzkie, Traktat o władzy i prymacie papieża oraz Formuła Zgody. Nie uznaje się za to przykazań kościelnych.

Luteranie nie kwestionują prawdziwości innych kościołów chrześcijańskich, o ile te opierają się na głoszeniu Słowa Bożego zgodnego z Pismem Świętym.

Luteranizm a katolicyzm – podobieństwa

Zarówno luteranizm, jak i katolicyzm wchodzą w obręb chrześcijaństwa. Z tego też powodu znajdziemy podobieństwa między luteranizmem a katolicyzmem. W obu wierzeniach czci się Boga w Trójcy Świętej, jest takie samo Pismo Święte, obchodzone są te same święta (w luteranizmie dochodzi jeszcze np. Pamiątkę Reformacji), z których najważniejsze to Wielki Piątek, Wielkanoc, Boże Narodzenie czy Zesłanie Ducha Świętego. Ponadto jest wiele takich samych modlitw, z „Ojcze Nasz” na czele.

Dla tych, którzy chcą dowiedzieć się więcej: Luteranizm – najstarszy odłam protestantyzmu

Luteranizm jest doktryną teologiczną, a zarazem chrześcijańskim ruchem reformacyjnym, którego twórcą był Marcin Luter. Za datę początku luteranizmu uważa się rok 1517, co czyni ów ruch najstarszym z kościołów protestanckich na świecie. Marcin Luter, niemiecki mnich i ksiądz, w tymże właśnie roku na drzwiach kościoła w Wittenberdze powiesił 95 tez, w których przedstawił swą wizję chrześcijaństwa.

Uczynił to co prawda, by napiętnować bardzo popularną w owym czasie sprzedaż odpustów (kto był bogaty, dawał zgodny z cennikiem datek na kościół i dostawał rozgrzeszenie niezależnie od popełnionych grzechów, bez konieczności pokuty, zadośćuczynienia), ale w sumie słowa dotyczące tego procederu nie były zbyt mocne – wyjaśnił po prostu, o co chodzi w sakramencie pojednania, co jest istotą pokuty. Odwoływał się też do idei pierwszych chrześcijan. Uważał, że trzeba wrócić do słów z Pisma Świętego, a nie jego coraz liczniejszych i dalej idących interpretacji. Skrytykował rosnącą rolę duchowieństwa, podważył też sens istoty spowiedzi, uznając, że tylko Bóg może człowieka osądzić. Mocno też zaakcentował fakt, żeby każda władza na ziemi miała świecki charakter, a Kościół nie mieszał się do polityki.

Marcin Luter urodził się „w odpowiednim czasie”: wynaleziono niedawno druk, w związku z czym swe tezy mógł bardzo szybko rozpowszechnić - w przeciwieństwie do wcześniejszych reformatorów, którzy pozostali znani lokalnie. Przez kilka lat toczył się proces o herezję, o którą oskarżył go papież. W końcu w 1521 roku Leon X wyklął Lutra. Duchowny został skazany na banicję, uratował go książę Saksonii Fryderyk Mądry, na zamku którego Luter pisał swe dzieła, przekładał na niemiecki Biblię. W 1522 roku zaś zaczął konkretne działania reformatorskie, między innymi znosząc celibat. W kolejnym roku pierwsi wyznawcy luteranizmu zaczęli trafiać na stosy... Saksonia jednak przyjęła protestantyzm, który zaczął się rozprzestrzeniać na pobliskie ziemie i w 1530 roku cesarz Karol V pozwolił na powstanie tak zwanego Wyznania Augsburskiego (jako że obrady na ten tema odbyły się właśnie w tymże mieście), w którego spisaniu zasad pomagał Lutrowi prawnik Filip Melanchton.

Obecnie na świecie luteranizm wyznaje około 80 milionów osób (połowa z nich żyje w Europie), w Polsce liczba wyznawców nieznacznie przekracza 60 tysięcy, większość z nich zrzeszona jest w Kościele Ewangelicko-Augsburskim. Najwięcej luteranów w Polsce mieszka na Śląsku Cieszyńskim.