Apostazja – co to, jak przebiega, co daje?

Apostazja jest odejściem od wiary. Akt ten musi być zgłoszony formalnie proboszczowi osobiście, podparty też wnioskiem i odpowiednimi dokumentami. Poniżej więcej informacji, przeczytaj!

Apostazja – co to?

Termin apostazja pochodzi z języka greckiego, gdzie znaczy on „odejście od czegoś/porzucenie czegoś”. Apostazja oznacza więc odejście od wiary.

Na samym początku chodziło tylko o wiarę chrześcijańską, w tej chwili termin apostazja stał się szerszy i oznacza odejście od jakiejkolwiek wiary (apostazji nie ma tylko w hinduizmie, gdzie liczy się jakakolwiek szczera wiara, wyznanie nie jest najważniejsze; w prawosławiu również nie istnieje od strony formalnej, po prostu przestaje się chodzić do cerkwi, co można zgłosić, ale nie trzeba, w dowolnym momencie można też zacząć ponownie uczestniczyć w życiu religijnym).

Oczywiście w opisywanym przypadku mowa będzie o apostazji z Kościoła Katolickiego, która musi spełniać dwa najważniejsze warunki – musi być dobrowolna i świadoma. W tym ujęciu oznacza ona zerwanie związków z Kościołem (całkowite porzucenie wiary chrześcijańskiej), co automatycznie, na podstawie prawa kanonicznego, prowadzi do ekskomuniki (to jedyny przypadek, gdy o ekskomunice decyduje sam wierny). Od tej pory apostata nie może już liczyć na żadne sakramenty oraz żadne przywileje związane z życiem kościelnym (urzędy, godności itp.). Pozostaje natomiast wciąż członkiem Kościoła i uznawany jest za katolika, gdyż był ochrzczony – chrzest uznawany jest bowiem za sakrament nieusuwalny.

Możliwość dokonania apostazji w większości krajów, w tym w Polsce, jest gwarantowana konstytucyjnie, o czym mówi artykuł o wolności wyznania i sumienia.

Czy apostazję można cofnąć?

Apostazja może zostać cofnięta - po wyrażeniu skruchy i odbyciu ustanowionej pokuty. Nie ma wówczas konieczności odnowienia odbytych wcześniej sakramentów (nie trzeba się ponownie chrzcić, iść do Pierwszej Komunii itp.).

Apostazja wniosek – skąd go wziąć i jak złożyć?

Zgodnie z ustaleniami episkopatu w Polsce apostazję należy zgłosić proboszczowi w miejscu swego zamieszkania. Trzeba tego dokonać przez doręczenie własnoręcznego wniosku/oświadczenia, do którego dołączony jest akt chrztu, o ile chrzest odbył się w innej parafii. Trzeba mieć przy sobie również dokument tożsamości. Może to zrobić tylko osoba pełnoletnia (w innych krajach mogą to zrobić opiekunowie, a osoba dokonująca apostazji może mieć 14 lat).

Wniosek o apostazji znajdziemy na wielu stronach w Internecie, część trzeba napisać indywidualnie. Zdarzają się jednak parafie, które same przygotowują odpowiedni dokument (to jednak dość wyjątkowe sytuacje). We wniosku, czy raczej oświadczeniu, musi się znaleźć wzmianka, że apostazji chce się dokonać zgodnie z własną wolą i sumieniem, dobrowolnie, powinny się znaleźć tam powody odstąpienia od wiary. Można się także powołać na artykuł 14 z Konstytucji gwarantujący wolność wyznania. We wniosku/oświadczeniu apostazji muszą się znaleźć dane wnioskującego, łącznie z datą i miejscem chrztu, numerem z Księgi Chrztów i podpisem.

Apostazja krok po kroku – jak wygląda procedura apostazji?

Procedury apostazji określa dokładnie Dekret Ogólny Konferencji Episkopatu Polski w sprawie wystąpień z Kościoła oraz powrotu do wspólnoty Kościoła z 2016 r.

1) Pierwszym krokiem w apostazji jest przytoczone powyżej doręczenie wniosku/oświadczenia proboszczowi. Ten na pewno odbędzie z przyszłym apostatą rozmowę, w której nie tylko potwierdzi wszelkie dane, ale też będzie próbował zmienić decyzję o apostazji. Jeśli próby przekonania nie dadzą rezultatu, duchowny musi poinformować o skutkach decyzji, a więc o ekskomunice, potem potwierdzić przyjęcie wniosku/oświadczenia, składając podpis i pieczęć parafii, a następnie powiadomić o tym fakcie kurii diecezjalnej.

2) Kuria po rozpatrzeniu sprawy, co jest raczej formalnością, zawiadamia proboszcza, by dokonał koniecznego wpisu o apostazji w parafialnej księdze ochrzczonych (notatka ta jest nieusuwalna). Wpis pojawi się potem także w tak zwanej księdze apostatów, prowadzonej przez kościelną administrację.

3) Ostatnim krokiem może być wręczenie apostacie odpowiedniego dokumentu potwierdzającego odejście o Kościoła – to akt chrztu z dokonaną adnotacją (nie wydaje się za to żadnych specjalnych zaświadczeń o tym fakcie).

Całość średnio zajmuje 4-6 tygodni, zdarzają się jednak sytuacje, gdy trzeba interweniować w kurii (przykładowo ksiądz zwleka z wydaniem lub przesłaniem aktu chrztu), co przeciąga cały proces czasem nawet na kilka miesięcy.

Od 2016 roku osoba chcąca dokonać apostazji może składać wniosek osobiście, bez obowiązku stawienia się 2 świadków (a tak było wcześniej), wystarcza do tego także jedna, a nie jak wcześniej dwie wizyty. Nie uznaje się jednak złożenia dokumentu drogą cyfrową, pocztową, przez pełnomocnika, u urzędnika cywilnego – apostazję regulują wyłącznie prawa kościelne i nie można zwrócić się o nią przykładowo do sądu czy urzędu miasta. Proboszcz może odmówić przyjęcia wniosku/oświadczenia, od czego przysługuje prawo odwołania się do kurii.

Co daje apostazja?

W świetle praw kościelnych apostazja łączy się z ekskomuniką latae sententiae, co tożsame jest z niemożnością przyjmowania i sprawowania sakramentów, sprawowania sakramentaliów, udziału w obrzędach kultu (świadek, chrzestny), zakazem sprawowania jakichkolwiek urzędów lub posług kościelnych, zakazem przynależności do organizacji i ruchów katolickich, a także pozbawieniem możliwości pogrzebu kościelnego.

Nie można natomiast żądać usunięcia danych osoby dokonującej apostazji z ksiąg kościelnych. W krajach, w których obowiązuje podatek kościelny, przykładem Niemcy, apostata jest z niego zwolniony. Jeśli chodzi o życie cywilne, apostazja niczego nie zmienia, zmiany mogą za to dotyczyć życia społecznego – niezrozumienie/ostracyzm ze strony rodziny, znajomych, sąsiadów.

Czy apostazja unieważnia ślub kościelny?

Apostazja nie unieważnia ślubu kościelnego. W świetle nauk Kościoła apostata wciąż jest katolikiem za sprawą chrztu – mówiąc wprost: katolikiem jest się od chrztu do śmierci i tego żadne dokonywane akty w oczach Kościoła nie zmienią. W tym sensie nie tracą mocy prawnej żadne z sakramentów – wciąż jest chrzestnym/chrzestną dla dzieci (ale nie może już zostać nim/nią ponownie), cały czas po apostazji ważne jest małżeństwo kościelne (nie może natomiast już być świadkiem przy innych ślubach kościelnych).