Msze święte Olkusz - niedziele, święta i dni powszednie

Miasto gwarków do czasu potopu szwedzkiego słynęło bogactwem. Nieprzypadkowo dziś msze święte w Olkuszu dają możliwość posłuchania brzmienia najstarszych w Polsce organów z początku XVII wieku.

Msze święte Olkusz – miasto gwarków

W średniowieczu Olkusz był jednym z najważniejszych miast Małopolski. Olkusz otrzymał prawa miejskie w XIII wieku. Otoczenie miasta murami obronnymi, rozbudowa tutejszej fary, dziś bazyliki, to była naturalna kolej szybkiego rozwoju miasta związanego z wydobyciem drogocennych kruszców, w tym srebra.

Pierwsza parafia powstała tu w II połowie XII wieku, znajdowała się w mieście ponadto siedziba augustianów – ich klasztor był jednym z najstarszych zabytków miasta. Niestety, w XIX wieku, w trakcie jednej z przebudów miasta, został, podobnie jak większa część murów miejskich, rozebrany... Tutejsze kościoły były w dużej mierze wspierane przez miejscowych właścicieli kopalń i samych gwarków, stąd też wypatrzeć można w nich wiele nawiązań do pięknych tradycji górniczych Olkusza.

Dziś msze święte w Olkuszu odbywają się w 4 świątyniach (czasem odprawiane są ponadto w dwóch kaplicach), z których najbardziej znaną jest wspomniana fara, czyli bazylika kolegiacka św. Andrzeja Apostoła. 

Msza święta w Olkuszu okazją do zobaczenia najstarszych polskich organów

Dzisiejsza fara miejska, czyli wspomniana bazylika kolegiacka, w obecnej formie zaczęła być budowana w I połowie XIV wieku, dzięki wsparciu Kazimierza Wielkiego (w tym miejscu stał jednak starszy o około 150 lat wcześniejszy, mniejszy kościół, pierwszy wpis o parafii pochodzi z 1184 roku). Być może budowa odbywała się pod nadzorem architekta, który wsławił się budową świątyń w spiskiej Lewoczy, widać bowiem bardzo podobne rozwiązania techniczne i wizualne. Już w XV wieku do kościoła dobudowano kaplicę św. Anny, zakrystię i skarbiec. Z czasem pojawiały się kolejne dobudówki – kruchta, kaplica Amendziańska (ufundował ją zamożny górnik Stanisław Amenda), kaplicę św. Jana Kantego. Nie wszystko zachowało się w pierwotnej formie, bowiem w II połowie XIX wieku kościół w dużej części strawił pożar (a wcześniej były jeszcze dwa inne, swoje „dołożyły” też szkody górnicze), odbudowano go już na początku XX wieku. Zachował się jednak piękny ołtarz z XV wieku, zwany „Poliptykiem olkuskim”, wiekowe stalle, ambona, relikwiarz Andrzeja Apostoła, organy, jedne z najstarszych w Europie zachowanych w tak dobrym stanie (i najstarsze w Polsce; po obu ich stronach są spore balkony dla muzyków), a także przedmioty mocno związane z gwarkami – mowa o Krzyżu Gwarków czy ołowianej chrzcielnicy.

Msze święte w Olkuszu w bazylice odbywają się w niedziele i święta 6 razy dziennie, dodatkowo księża z bazyliki odprawiają eucharystię w Domu Pomocy Społecznej, we wsi Żurada i w kaplicy w Olewinie. Po mszy warto tu czasem zostać dłużej – odrestaurowane unikatowe organy Hansa Hummela są dość regularnie wykorzystywane przy różnych koncertach, przede wszystkim muzyki sakralnej.

Msze święte w Olkuszu – w cieniu zaginionych świątyń

Pozostałe kościoły, w których możemy uczestniczyć we mszy świętej w Olkuszu, to kościół św. Maksymiliana Marii Kolbego (parafia erygowana dopiero w latach 80. XX wieku), kościół pw. Jezusa Chrystusa Dobrego Pasterza (erygowana jeszcze później, bowiem w 1990 roku) i wreszcie kościół św. Barbary w dzielnicy zwanej Pomorzany (parafia erygowana najpóźniej, w 1992 roku; niewielki, choć klimatyczny kościółek).

W średniowieczu, choć miasto było mniej ludne niż dziś, msze święte w Olkuszu były jednak odprawiane w aż 6 świątyniach – tak więc aż 5 z nich nie doczekało dzisiejszych czasów! Drugim pod względem ważności po obecnej bazylice kościołem była przyklasztorna świątynia pw. Najświętszej Maryi Panny, która stanęła w mieście już w II połowie XIV wieku (dziś to miejsce na placu Tadeusza Kościuszki). Była częściowo murowana, miała wieżę z sygnaturką, zakrystię, kaplice, w tym tę ufundowaną przez ród Zakrzewskich, to w niej oryginalnie znajdowała się słynąca łaskami figura Matki Boskiej Loretańskiej, którą teraz zobaczymy w kościele św. Andrzeja Apostoła. Kościół i klasztor stały jednak w feralnym miejscu – to tam niezwykle mocno widać było działania kopiących pod miastem górników. Mury i podłogi pękały, w 1815 roku ostatni zakonnik z klasztoru opuścił budynek w obawie o życie. Przez kilka lat Austriacy mieli tam jeszcze magazyn wojskowy, ale w 1821 roku podjęli decyzję o rozbiórce. Niezwykle szkoda tego aktu, gdyż z zapisów wiadomo, że wnętrze świątyni było bogate i cenne, znajdowały się tam między innymi ozdobne epitafia miejscowych rodów z XVI i XVII wieku, były pomniki fundatorów czy tryptyk z XV wieku... Rozbiórka kościoła i klasztoru łączyła się z przeniesieniem szczątków pochowanych mnichów na Cmentarz Stary (podobno znajdowano przy nich cenne pierścienie), gdzie złożono ich w grobie przeora Szymona Kuropatwy, człowieka żyjącego tak przykładnie, że według legend nocami jaśniała tu wielka łuna.

Msze święte w Olkuszu odprawiane były też w kościele szpitalnym św. Ducha z XV wieku, kościele św. Krzyża z XVI wieku, kościele Matki Bożej Anielskiej, świątyni pw. św. Elżbiety oraz w kościele św. Stanisława.