Kościół Św. Józefa Oblubieńca NMP (Karmelici Bosi), Lublin

Kościół św. Józefa Oblubieńca NMP w Lublinie i przylegający doń klasztor to perła tak zwanego lubelskiego renesansu. W swej burzliwej historii budynki były między innymi warownią, koszarami, więzieniem, składem soli.

Kościół św. Józefa Oblubieńca NMP w Lublinie – od dworu, przez klasztor, po więzienie

Pierwotnie w miejscu, gdzie dziś stoi kościół św. Józefa Oblubieńca NMP, na ulicy Świętoduskiej, stał dwór wojewody bełskiego, Rafała Leszczyńskiego. Była to budowla warowna, z czterema basztami i grubymi murami, małą liczbą okien. Kiedy wyjeżdżał po sesji Trybunału Koronnego, przekazał budynek na zbór kalwiński (sam Leszczyński był protestantem), co wzbudziło spory opór mieszkańców Lublina. Po jego śmierci zbór został wykupiony i przeznaczony na klasztor karmelitanek. Te mieszkały tu aż do 1807 roku, wówczas zastąpili je karmelici bosi ze spalonego kościoła św. Ducha. Przenieśli tu z dawnej swej świątyni wielki dzwon, dla którego specjalnie dobudowano dzwonnicę, wcześniej jej tu wcale nie było (dzwon ten w 1861 roku... wypadł na ulicę i pękł). Za czasów carskich braci wygnano za pomoc powstańcom w Powstaniu Styczniowym i zrobiono tu rosyjskie koszary, a także carski areszt śledczy. Był tu nawet skład soli. Od 1919 roku ponownie zamieszkali tu karmelici, urzędujący zresztą do dziś. Jedna z części budynku ma jednak mroczną współczesną przeszłość – władze po II wojnie światowej urządziły tu areszt NKWD, a potem SB. Jeszcze w latach 80. XX wieku zmienił nieco swój kształt budynek klasztoru, dobudowano bowiem dodatkowe piętro dla powiększającej się społeczności zakonników.

Kościół św. Józefa – perła lubelskiego renesansu

Kościół św. Józefa Oblubieńca NMP w Lublinie zbudowano w pierwszej połowie XVII wieku, w stylu tak zwanego renesansu lubelskiego. Jego charakterystyczny szczytowy front świetnie ilustruje ten właśnie styl w architekturze, po reszcie widać, że kościół i budynki klasztorne dobudowywano stopniowo – sam przylegający do kościoła klasztor to właśnie dawny dwór obronny, wzorowany architektonicznie na zamkach rodu Leszczyńskich w Gołuchowie oraz w Baranowie Sandomierskim. Świątynia ma tylko jedną nawę z prezbiterium, kruchtę i attykę dzwonnicy dodano dopiero na początku XX wieku. Kościół połączony jest z klasztorem karmelitów bosych, od południa otacza go mur klauzurowy. Wnętrze – utrzymane w bieli i złocie – ma wystrój barokowy, niezwykle finezyjny. Pod kościołem znajdują się krypty grobowe, pierwotne wejście do nich jest zamurowane.

Lubelski kościół św. Józefa Oblubieńca NMP – co warto zobaczyć?

Świątynia, której architektem był Jakub Tremanzel, znajduje się obecnie w samym centrum Lublina, niedaleko starówki, w pobliżu deptaka – co ciekawe, w czasach, gdy powstawała, leżała jeszcze poza granicami miasta, stąd obronny charakter.

Kościół św. Józefa Oblubieńca NMP w Lublinie uznawany jest za jeden z najciekawszych zabytków miasta. W tym niewielkim kościele – ma zaledwie 23,5 metra długości i nieco ponad 7 szerokości – powszechny zachwyt wzbudzają sztukaterie pokrywające sklepienie budynku, zaskakująco rozczłonkowane pilastry i gzymsy. Podziw budzi barokowy ołtarz główny i cztery mniejsze, utrzymane w podobnym stylu. Ołtarz główny poświęcony jest oczywiście patronowi kościoła – między kolumnami zobaczymy wielki obraz św. Józefa namalowany w XIX wieku. Najstarsze obrazy, z XVII wieku, to znajdujący się w rozmównicy klasztornej portret fundatorki świątyni Katarzyny z Kretkowskich w chwili podjęcia decyzji o wstąpieniu do zakonu, a także obrazy umieszczone przy chórze, pokazujące biczowanie Jezusa i przebicie serca św. Teresy. W niszach górnych partii kościoła warto spojrzeć na sgraffitowe dekoracje (kolorowe rzeźby tynku) przedstawiające świętych, w tym św. Teresę z Avila (która kiedyś pełniła rolę patronki na równi ze św. Józefem) i św. Jana. Dość niezwykła historia wiąże się z dwiema rzeźbami stojącymi przy ołtarzu z lewej strony prezbiterium – to drewniane figury przedstawiające w oryginale świętych Zakonu Augustianów. W ich posiadanie weszli karmelici bosi i... przerobili ich na świętych swego zakonu, św. Bertolda i św. Alberta Jerozolimskiego. W tym celu na przykład skrócili ich płaszcze. Inna ciekawostka to trzy pokaźne wnęki w murze klauzurowym – mają iście niezwykłe pochodzenie. Otóż podczas budowy muru, wchodził on nieco na teren ogrodu mieszkających po sąsiedzku jezuitów. Zakonnicy ostro naskoczyli na karmelitanki, a te „oddały” ziemię, właśnie budując owe wnęki.

Królewskie odwiedziny w kościele św. Józefa w Lublinie

Kościół św. Józefa w Lublinie dwa razy gościł koronowane głowy – po raz pierwszy zawitała tutaj w 1674 roku królowa Maria Kazimiera, nazywana potocznie Marysieńką. Królowa wzięła tutaj udział w profesji jednej z sióstr karmelitanek. Cztery lata później, na uroczystości Wielkiego Tygodnia, królowa przybyła w to miejsce ponownie, tym razem już w towarzystwie męża, Jana Sobieskiego III. Królewska para spędziła tu czas na modlitwach, rozmyślaniach, brała udział w nabożeństwach.