Sanktuarium Pasyjno-Maryjne, Kalwaria Zebrzydowska

Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej, w województwie małopolskim, nazywane jest potocznie „polską Jerozolimą”. To jedno z ważniejszych sanktuariów pasyjnych, ale i maryjnych w kraju.

Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej – pomnik historii Polski

Historia Sanktuarium Pasyjno-Maryjnego zaczyna się w 1600 roku, kiedy to wojewoda krakowski Mikołaj Zebrzydowski – stąd też nazwa miejscowości – ufundował na górze zwanej Żar kościółek pw. Ukrzyżowania Jezusa Chrystusa. Podobno, jak rzecze legenda, w tym miejscu wojewoda wspólnie z żoną ujrzał trzy płonące krzyże lecące w stronę nieba. Początkowo kościół miał służyć tylko prywatnym praktykom religijnym Zebrzydowskiego, ale dość szybko na jego polecenie dobudowano tam wpierw kaplicę Grobu Chrystusa, a potem niewielki klasztor, który wraz z ziemią przekazano Braciom Mniejszym, czyli bernardynom. Po kolejnych kilku latach stanął tu kolejny, większy kościół. Po śmierci Mikołaja Zebrzydowskiego rozbudową kompleksu zajął się jego syn Jan – do kaplic Drogi Krzyżowej dobudował kaplice pasyjne, maryjne oraz tak zwane gradusy. Michał Zebrzydowski zadbał o wirydarz przy klasztorze i kaplicę Matki Bożej Kalwaryjskiej (to już druga połowa XVII wieku), zaś Magdalena Czartoryska powiększyła kościół o kolejną nawę, ufundowała fasadę świątyni, dwie wieże i kolejne kaplice. Rozbudowy na tak wielką skalę zakończyły się w 1749 roku.

W 1979 roku Jan Paweł II podniósł kościół główny do rangi bazyliki mniejszej (odwiedził go podczas pielgrzymek do Polski dwa razy, a raz zawitał do Kalwarii Benedykt XVI), zaś w 1999 roku kompleks Sanktuarium Pasyjno-Maryjnego w Kalwarii Zebrzydowskiej został wciągnięty na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Sanktuarium Pasyjno-Maryjne uważane jest za jedno z najważniejszych miejsc kultu pasyjnego i maryjnego w Polsce, w dni świąteczne (przede wszystkim w Wielki Tydzień) nabożeństwa pasyjne przyciągają tu nawet 170 tysięcy pielgrzymów. W skali roku Sanktuarium odwiedza około 2 milionów osób.

Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej – „polska Jerozolima”

Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej potocznie nazywane jest „polską Jerozolimą”. Nazwa ta wzięła się od kształtu pierwszego z tutejszych kościołów – otóż został on zbudowany według modelu przywiezionego właśnie z Ziemi Świętej w 1599 roku przez niejakiego Hieronima Strzałę. Jakby było tego mało, Zebrzydowski był fanem twórczości Christiana Adrichomiusa/Kristiana Kruika van Adrichema, teologa z Niderlandów, który opisywał niezwykle dokładnie – choć niekoniecznie wiernie historycznie – Jerozolimę z czasów Jezusa. To zainspirowało wojewodę do zbudowania kaplic Drogi Krzyżowej oraz Pustelni Pięciu Braci Polaków z kaplicą św. Marii Magdaleny. Wszystkie kaplice i kościoły topograficznie i wizualnie nawiązują do miejsc z Jerozolimy, noszą też nazwy miejsc związanych z miejscami w tym mieście, przykładem Golgota, Syjon, Ogrójec, Pałac Heroda, U Piłata/Pałac Piłata, Dolina Jozafata, Dolina Gehenna, Góra Oliwna itp.

Dróżki kalwaryjskie w Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej

Założenia przestrzenne związane z dróżkami kalwaryjskimi, pasyjnymi i maryjnymi, obejmują w sumie 42 kaplice i dwa kościoły, tworząc trasę o łącznej długości około 5 kilometrów. Dróżki Pana Jezusa, a więc dróżki pasyjne, to 28 stacji i 24 obiekty. Opowiadają one chronologicznie historię ukrzyżowania od wyjścia z Wieczernika po śmierć i pogrzeb Jezusa. Pierwszą pasję odprawiono tu w 1608 roku, początkowo w formie liturgii, z czasem jednak zmieniła się w wystawne misterium z wieloma aktorami. Dróżki Matki Boskiej, czyli dróżki maryjne, oczywiście w pewnej części pokrywają się z pasyjnymi (jest 10 wspólnych obiektów). To 24 stacje, ale tylko 11 obiektów, które ilustrują ból Maryi pod krzyżem, jej udział w pogrzebie Jezusa, a potem jej reakcję na Zmartwychwstanie. Kult maryjny zaczął się w Kalwarii Zebrzydowskiej na dobre w 1641 roku, kiedy trafił tu obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej, który szybko zasłynął licznymi cudami. Oprócz tego znajdziemy tutaj też Dróżki za Zmarłych (odprawiane na trasie Dróżek Matki Boskiej) oraz Rzymską Drogę Krzyżową, rozpoczynającą się przy kaplicy „U Piłata”.

Sanktuarium Pasyjno-Maryjne – cudowny obraz

Obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej, zwanej też Matką Boską Płaczącą, znajdziemy w bocznej kaplicy Bazyliki Matki Bożej Anielskiej wchodzącej w skład Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej. Autor obrazu – olej na płótnie – jest nieznany, uważa się, że dzieło powstało w pierwszej połowie XVII wieku. Wiadomo, że wcześniej był przechowywany w Krzywaczce, Marcyporębie i Kopytówce. 3 maja 1641 roku zauważono krwawe łzy kapiące z oczu Matki Bożej na obrazie, dwa dni później trafił do bernardynów z Kalwarii. Koronowano go w 1887 roku – w obu koronach, Maryi i Dzieciątka, znajduje się w sumie ponad 560 brylantów i 50 innych drogocennych kamieni. Obraz ma też 5 sukienek wotywnych. Cuda, które są mu przypisywane, w szczególności uzdrowienia, trwają według zapisów parafialnych od początku jego umieszczenia w Kalwarii.

Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej – zwiedzanie

Zwiedzenie całego kompleksu w jeden dzień, jeśli ktoś interesuje się sztuką sakralną, a przy okazji chce też poświęcić się kontemplacji i modlitwie, jest nie lada wyzwaniem: przejście samych dróżek z modlitwą to 4-5 godzin (samo przejście „turystyczne” zajmie pewnie połowę tego czasu, to jednak 5 kilometrów po nierównym terenie, niektóre podejścia wymagają kondycji). A do tego dochodzą poszczególne zabytkowe kaplice i świątynie... By wymienić tylko kilka cennych zabytków Bazyliki Matki Boskiej Anielskiej: wspomniany już cudowny obraz, figurkę Matki Bożej Anielskiej z Loreto (XVI wiek), chór z rzeźbionymi stallami, prospekt organowy z XVIII wieku, unikatowe polichromie Włodzimierza Tetmajera z postaciami w strojach ludowych i wiele innych. Przed bazyliką szpaler rzeźb przedstawiających świętych oddziela Plac Odpustowy od Placu Rajskiego.