Kalwinizm a katolicyzm – podobieństwa i różnice

Czym się różni kalwinizm od katolicyzmu? Elementów tych jest całkiem sporo, a pierwsze rzucające się w oczy to mała liczba sakramentów, brak kultu świętych, celibatu oraz surowy wystrój świątyń, w których brakuje obrazów czy rzeźb.

Doktryny kalwinizmu

Filarem wyznania w kalwinizmie są doktryny łaski związane bezpośrednio ze zbawieniem. Jest ich pięć. I tak jest wśród nich powszechna deprawacja – wiara w to, że rodzimy się skalani grzechem i tego grzechu nie jesteśmy w stanie zmyć; ludzie są słabi i z własnej woli nigdy nie podążą ku Bogu. Bezwarunkowe wybranie związane jest z omawianą wcześniej predestynacją – Bóg wybrał już tych, których zbawi (co ważne jednak, nie trzeba być kalwinistą, by się w tym gronie znaleźć). Ograniczone pojednanie to dopełnienie poprzedniej doktryny – obojętnie, jak przykładnie żyłby człowiek, nie uniknie potępienia jeśli nie znalazł się w gronie wybranych. Doktryna nieodpartej łaski mówi o ludziach wybranych, którzy odpowiadają na łaskę Boga (nie ma możliwości na nią nie odpowiedzieć), a wytrwanie świętych o grzesznikach, którzy odeszli od Boga, a tym samym nie będą zbawieni. Doktryny te, nazywane też Pięcioma punktami kalwinizmu, zostały przyjęte w 1619 roku na Synodzie w Dordrechcie.

Kalwinizm a katolicyzm – różnice

Kalwinizm i katolicyzm dzielą różnice nie tylko jeśli chodzi o samą doktrynę, ale i elementy związane z duchowieństwem oraz wyglądem kościołów.

I tak biskupi w kalwinizmie wybierani są przez wiernych, a pastorzy, co akurat nie dziwi w protestantyzmie, nie muszą zachowywać celibatu. Jakby było tego mało, funkcję pastorów mogą sprawować zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Ogólnie jednak o wiele mniej rozbudowana jest hierarchia kościelna, nie uznaje się funkcji papieża. Nie ma też zakonów. Nie ma sakramentu kapłaństwa, gdyż uważa się, że każdy wierny ma w pewien sposób pełnić posługę kapłańską, dawać przykład, głosić słowo Boże.

W kościołach kalwińskich, które na zewnątrz nie różnią się specjalnie od katolickich, nie znajdziemy żadnych obrazów, rzeźb, nie ma też organów – wystrój jest surowy, minimalistyczny. Sam obrządek opiera się na czytaniach biblijnych i głoszeniu kazań (te głoszone przez Kalwina osobiście trwały około godziny).

Kalwinizm i katolicyzm różni podejście do świętych (kalwinizm odrzuca kult świętości), a także do Maryi. Matka Boża nie jest uznawana przez kalwinistów (nazywanych czasem potocznie kalwinami) za świętą, a także nie ma doktryny o jej Niepokalanym Poczęciu. Nie uznaje się jej orędownictwa u Boga czy faktu wniebowstąpienia. Inne jest podejście do predestynacji, która pojmowana tak jak u kalwinistów dla katolickich teologów brzmi trochę jak herezja.

Kolejna różnica między kalwinizmem a katolicyzmem to liczna sakramentów (w kalwinizmie są tylko dwa, chrzest i eucharystia nazywana Wieczerzą Pańską, komunia przyjmowana jest pod dwoma postaciami) oraz forma spowiedzi – jedyną jej formą u wyznawców nauk Kalwina jest spowiedź powszechna. Przy okazji tej ostatniej trzeba zaznaczyć, że zasady etyczne i moralne są u wyznawców kalwinizmu surowsze niż w katolicyzmie. Nie uznaje się, jako niezgodnej z naukami z Ewangelii, wiary w czyściec.

Kalwinizm a katolicyzm – podobieństwa

Mimo wielu różnic kalwinizm i katolicyzm mają też sporo podobieństw, w końcu oba wyznania należą do chrześcijaństwa. Podobieństwa kalwinizmu i katolicyzmu dotyczą między innymi uznania Jezusa jako Zbawiciela, Ewangelii jako słów przekazanych przez Boga, istnienia sakramentu chrztu i komunii, konieczności spowiadania się (choć w innej formie), wiary w Trójcę Świętą, zbawienie lub potępienie po śmierci. Podobieństwo kalwinizmu i katolicyzmu ma głębokie wspólne korzenie: obie teologie, w przeciwieństwie na przykład do prawosławia, zbudowane zostały na pojęciach filozoficznych.

Kalwinizm - więcej informacji dla zainteresowanych

Jan Kalwin – reformator z Genewy

Jan Kalwin był francuskim teologiem, nazywał się Jean Cauvin lub Jean Calvin (po pikardyjsku, gdyż z tego regionu się wywodził, to Chaulvin, a więc... „Łysy/Łysek”). Urodził się w 1509 roku w Noyon, a zmarł w wieku niespełna 55 lat w Genewie.

Pochodził z dość bogatej rodziny blisko związanej z dworem miejscowego biskupa, otrzymał wykształcenie odpowiednie dla młodzieży z rodów szlacheckich. Już w wieku 12 lat trafił na Uniwersytet Paryski – ojciec marzył, że zrobi karierę w strukturach Kościoła, ale Kalwin spotkał się tam z ruchem reformatorskim, a w międzyczasie jego ojciec popadł w konflikt z biskupem, co pogrzebało już na starcie karierę syna. Kalwin oddalił się od katolicyzmu, zaczął studiować prawo i uzyskał z niego doktorat i aplikanturę. Po śmierci ojca przeszedł na protestantyzm, a oskarżany o herezję uciekł z Paryża do Szwajcarii, gdzie publikował swe dzieła o nowej doktrynie religijnej, stając się duchowym następcą Zwingliego.

Sława mu ciążyła, zawsze marzył o spokojnym życiu, nie chciał być kaznodzieją, a teologiem-teoretykiem (co wiązało się też w dużej mierze z jego słabym zdrowiem). Związał się mocno z Genewą, gdzie wprowadził dla wiernych bardzo surowe zasady – wszystko, całe życie, miało być podporządkowane religii. Przez 23 lata był nieformalnym zarządcą miasta, mimo że nigdy nie piastował urzędów politycznych, a dopiero 5 lat przed śmiercią otrzymał genewskie obywatelstwo. W tym czasie założył też akademię teologiczną, a miasto i okolice stały się protestancką republiką o liczącej się w Europie pozycji. Po śmierci został pochowany w skromnym grobie oznaczonym jedynie inskrypcją „J.C.”, zgodnie z jego wolą na grobie tym nigdy nikt nie składa kwiatów.

Kalwinizm – geneza powstania

Kalwinizm nazywany jest także ewangelicyzmem reformowanym. To jeden z największych odłamów protestantyzmu, powstały w toku Reformacji. Oczywiście ze względu na swą nazwę kojarzy się jednoznacznie z postacią Jana Kalwina, ale tenże teolog nadał mu tylko ostateczny kształt, zaś tym, który zapoczątkował sam ruch reformatorski w tym kierunku był Huldrych Zwingli wywodzący się z reformatorów szwajcarskich.

To właśnie moment, gdy Zwingli objął urząd kaznodziei w największej świątyni w Zurychu, a więc 1 stycznia 1519 roku, uważa się oficjalnie za początek kalwinizmu. Zwingli (który niewątpliwie inspirował się naukami Marcina Lutra) krytykował celibat księży, post, nadużycia stanu duchownego, kult świętych, ale i niektóre fragmenty Nowego Testamentu, co doprowadziło w końcu do wybuchu buntu wobec Kościoła. Cztery lata po reformach założył seminarium dla księży protestanckich, opracował też listę 67 konkluzji, czyli tez związanych z nowym wyznaniem. Z czasem z kalwinizmu wyewoluowały inne nurty: prezbiterianizm, anabaptyzm, purytanizm.

Obecnie kalwinizm jest dominującym wyznaniem w Szwajcarii i Szkocji, a duże grupy wyznawców spotkamy też w Niemczech, RPA, Namibii (w obu tych afrykańskich krajach pojawił się za sprawą niemieckich i flamandzkich kolonizatorów), USA, Holandii, a nawet na Węgrzech. W Polsce cieszył się przez pewien czas sporym powodzeniem, gdyż postrzegano go jako „kościół szwajcarski”, a nie, jak luteranizm, „kościół niemiecki”. Obecnie w naszym kraju żyje około 4 tysięcy wyznawców kalwinizmu.

Wszystko, co najważniejsze w kalwinizmie, opiera się na Biblii. Ważne miejsce zajmuje tu wiara w predestynację – to podejście zakładające, że zarówno zbawienie, jak i potępienie człowieka jest z góry określone przez suwerenne decyzje boskie. Kalwin wbrew temu, co powszechnie się sądzi, nie osądzał nikogo już tu, na ziemi - nakazywał żyć tak, jakby każdy miał być zbawiony (choć los części jednostek był przesądzony już w momencie narodzin, ba, w momencie stworzenia świata Bóg zdecydował już o losach wszystkich).