Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Kościół Mariacki), Gdańsk

Bazylika Mariacka w Gdańsku przez ponad 400 lat była świątynią protestancką, została bardzo zniszczona podczas II wojny światowej. To jednak wciąż budowla imponująca rozmiarami oraz prezentująca niezwykłe walory historyczne.

Bazylika Mariacka – „Korona Gdańska”

Pełna nazwa Bazyliki Mariackiej w Gdańsku to bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku. Świątynia ta potocznie nazywana jest „Koroną Gdańska”. Pod względem objętości to prawdziwy gigant – wiele źródeł podaje, że jest największą świątynią zbudowaną z cegły na świecie lub przynajmniej w Europie (tu wiele zależy od tego, co kto i jak mierzy, pod względem rzutu powierzchni jest kilkadziesiąt większych). Jest symbolem miasta, od wieków modlili się w Bazylice Mariackiej mieszczanie, w tym miejscowe cechy rzemieślnicze. Pomieścić może ponad 20 tysięcy wiernych, a jego kubatura to 155 tysięcy metrów sześciennych!

Kościół Mariacki w Gdańsku – historia

Najstarsze przekazy mówiły o tym, że Kościół Mariacki w Gdańsku zaczęto budować w 1243 roku. Materiały te jednak nie były uznawane za zbyt wiarygodne, a i same badania archeologiczne ich nie potwierdziły. Z dużym prawdopodobieństwem stał tam jednak drewniany kościół, być może postawiony przez Świętopełka II Wielkiego. Oficjalne jednak kamień węgielny pod Bazylikę Mariacką położono w 1343 roku, dokładnie 23 marca, o czym informuje wyryty w kamieniu napis przy zakrystii.

Świątynię budowano etapami, w sumie przez niemal 160 lat. Swój obecny kształt zyskała w 1502 roku (nie wiadomo jaka wcześniej była jej budowa, prawdopodobnie także trójnawowa, ale wieża musiała być niższa od wieży zamku krzyżackiego). Ostatnią cegłę miał położyć 23 lipca o godzinie 16 mistrz Henryk Hetzel, kończąc sklepienie. Do jej wnętrza prowadzi siedem bram, każda wiedzie z innej uliczki, a samą budowę rozpoczęto nietypowo, bowiem z dwóch stron – od wschodu i zachodu. Niektóre najstarsze fragmenty z cegieł zachowały się do dziś, ogólnie jednak pierwsza wersja kościoła nie podobała się mieszkańcom jako narzucona przez Krzyżaków, więc bryłę przerabiano. Wnętrze Kościoła Mariackiego oświetla 37 ogromnych okien (tylko w 2 znajdziemy witraże), w jego wnętrzu umieszczono również aż 29 kaplic! Gdańska Bazylika Mariacka ma 7 wież iglicznych oraz wieżę dzwonną o wysokości 82 metrów (jest tam punkt widokowy, aby do niego dotrzeć, należy pokonać ponad 400 schodów).

Od 1529 roku Kościół Mariacki w Gdańsku był, za sprawą reformacji, świątynią luterańską, choć ołtarz główny jeszcze przez kolejne pół wieku służył katolikom. Ostatecznie aż do 1945 roku była to świątynia protestancka. Z ciekawostek warto nadmienić, że w 1730 roku o funkcję kapelmistrza starał się tam Johann Sebastian Bach. W 1965 roku bullą papieską świątynia została podniesiona do rangi bazyliki mniejszej.

Gdański Kościół Mariacki – co warto zobaczyć?

Wystrój gdańskiego Kościoła Mariackiego zmienili w pewnym sensie protestanci – zamalowali polichromie – ale najbardziej dotknęła go II wojna światowa: stopiły się największe dzwony, zawaliło się niemal pół sklepienia, wiele elementów rozkradziono. Jeszcze w latach 80. XX wieku trwały remonty i rekonstrukcje.

Dziś możemy tu podziwiać wiele unikatowych eksponatów, na czele z zegarem astronomicznym o wysokości 14 metrów – to największy tego typu zegar średniowieczny na świecie (ukończono go w 1470 roku), pokazujący nie tylko dni, godziny czy minuty, ale też święta kościelne, znaki zodiaku, fazy Księżyca. W kaplicy św. Jerzego znajduje się wapienna rzeźba „Pieta gdańska” z początku XV wieku. Bazylika Mariacka w Gdańsku może się też pochwalić niezwykłą posadzką, na którą składają się płyty nagrobne – 3-4 metry poniżej są groby miejscowych patrycjuszów (pierwotnie tych płyt było ponad 500). Najstarsze tutejsze rzeźby pochodzą z początku XV wieku. Nie sposób nie wspomnieć o Ołtarzu Koronacji Marii, poliptyku powstałym w latach 1511-17 (część malowideł i figur zaginęła, zastąpiły je rekonstrukcje), a także o sakramentarium z 1482 roku, wysokim na ponad 8 metrów, wykonanym z misternie rzeźbionego drewna. W kaplicach są piękne ołtarze, które fundowały najzamożniejsze rody gdańskie. Jest wreszcie rzeźba Pięknej Gdańskiej Madonny (początek XV wieku), nieznanego twórcy – podobno taką wizję Madonny miał niewinnie oskarżony rzemieślnik oczekujący na karę śmierci.

Zwiedzanie Bazyliki Mariackiej w Gdańsku

Według danych Bazylikę Mariacką w Gdańsku odwiedza rocznie być może nawet do 2 milionów turystów rocznie. To najczęściej odwiedzana budowla w Trójmieście, 75% goście deklaruje, że na pewno ją zwiedzi. Bazylikę można zwiedzać przez cały rok, oprócz godzin, gdy odprawiane są msze święte i inne uroczystości kościelne. Cześć świątyni z Kaplicą Jezusa Miłosiernego jest wyłączona ze zwiedzania i przeznaczona na osobistą modlitwę oraz adorację Najświętszego Sakramentu. Przed zwiedzaniem warto wiedzieć, że codziennie o 11:57 odbywa się pokaz teatru figur zegara astronomicznego; odbywa się on tylko raz dziennie. Przy wejściu na wieżę z tarasem widokowym sprzedawane są wejściówki-cegiełki o wartości 18 i 10 złotych; wieża jest otwarta od 10 do 18 (a w wakacje do 19), ale nie w każdym warunkach pogodowych. Dla grup organizowane są też pokazy filmowe, a w samym Kościele często odbywają się różne pokazy czy koncerty.