Sanktuarium Najświętszej Rodziny, Zakopane

Sanktuarium Najświętszej Rodziny w Zakopanem to najstarsza świątynia w mieście, której budowę zapoczątkował „apostoł Tatr”, ksiądz Józef Stolarczyk, o którym do dziś krążą pod Giewontem nieomal legendy.

Sanktuarium Najświętszej Rodziny w Zakopanem – najstarsze pod Giewontem

Kościół Świętej Rodziny w Zakopanem, który w 2016 roku decyzją kardynała Stanisława Dziwisza został ustanowiony Sanktuarium Diecezjalnym Najświętszej Rodziny, to najstarsza murowana świątynia tego miasta. Kamień węgielny pod nią położył pierwszy miejscowy proboszcz, Józef Stolarczyk, w 1877 roku, ale budowa na dobre zaczęła się dwa lata później i trwała do roku 1896. 

Kościół Świętej Rodziny w Zakopanem wybudowany został z bardzo twardego górskiego kamienia, a jego projektantem był Józef Pius Dziekoński. To trójnawowa bazylika z transeptem, z wieżą z dwoma wieżyczkami, a także trzema kaplicami. Kościół ostatecznie konsekrowano w 1899 roku, za czasów drugiego z proboszczów, Kazimierza Kaszelewskiego (który zasłynął postawieniem z góralami krzyża na Giewoncie). W 1997 roku odwiedził go sam papież Jan Paweł II, który na miejscu spotkał się wówczas z pierwszokomunijnymi dziećmi.

Kościół Najświętszej Rodziny w Zakopanem – ksiądz Józef Stolarczyk

O pierwszym proboszczu zakopiańskiej parafii – wcześnie Zakopane przez wieki należało do parafii Nowy Targ – do dziś krąży wiele ciekawych opowieści, stał się postacią niemal legendarną w okolicy. 

Ten pochodzący z Jordanowa, z chłopskiej rodziny, duchowny przyjechał do Zakopanego w 1848 roku. Rozbudował drewniany kościół ufundowany przez rodzinę Homolacs, a potem zaczął budowę nowego, murowanego, który z czasem stał się Sanktuarium Najświętszej Rodziny. Założył też pierwszą zakopiańską szkołę i pierwszy tutejszy cmentarz. Mocno zabiegał o uczynienie z Zakopanego kurortu letniskowego i nakłaniał górali do wynajmowania kwater gościom. 

Przy okazji był jednym z najwybitniejszych taterników tamtych czasów, który miał w dorobku kilka naprawdę spektakularnych sukcesów (jako pierwszy człowiek wszedł na Baranie Rogi, jako trzeci na Lodowy Szczyt). Kochał góry i został współzałożycielem Towarzystwa Tatrzańskiego, organizacji będącej protoplastą PTTK. Doradzał przed wyprawami w góry Janowi Matejce czy Henrykowi Sienkiewiczowi. Fascynowali go też miejscowi zbójnicy, o których wiele napisał – to jemu przypisuje się utrwalenie portretu tatrzańskich harnasi. Kilku z nich miał zresztą osobiście nawrócić. 

Dwumetrowy, dobrze zbudowany ksiądz nie bał się ciężkiej pracy i tym imponował góralom, sam pomagał w budowie kościoła, nieraz stawał w obronie słabszych i podobno nie wahał się używać w tym celu swej siły. Bywał kontrowersyjny, pozwalał na przykład palić w kościele fajki, kazania głosił w gwarze góralskiej, a podejmował w nich naprawdę trudne tematy, z higieną i rozwiązłością na czele. 

Powszechnie mówi się, że to on zaszczepił na Podhalu tak żarliwe dziś chrześcijaństwo, nazywa się go nawet „apostołem Tatr”. Zmarł w 1893 roku, nie doczekał więc ani ukończenia Kościoła Świętej Rodziny, ani jego konsekracji.

Zakopiański Kościół Świętej Rodziny – mieszanka stylów

Kościół Świętej Rodziny na Krupówkach w Zakopanem (choć tak naprawdę leży na wzniesieniu w dość dużym oddaleniu od gwarnej ulicy) zbudowany został w stylu neoromańskim. Jego wnętrze dekorowano jeszcze w latach międzywojennych, a organy trafiły tu w 1901 roku (w 1928 roku wymieniono je jednak na nowszy model, będący dziś chlubą świątyni). 

Wspomniane wnętrze prezentuje elementy z kilku różnych stylów, wyróżnia się tu neoromantyzm, sposób zakopiański oraz styl Stanisława Witkiewicza. Z kolei przylegająca do Kościoła Świętej Rodziny kaplica św. Jana Chrzciciela to przykład typowo góralskich, zakopiańskich zdobień. W centrum ołtarza głównego z 1903 roku są oczywiście figury Świętej Rodziny. 

Na pewno odwiedzając Sanktuarium Najświętszej Rodziny, należy zwrócić uwagę na polichromie i witraże będące dziełem Janusza Kotarbińskiego – na prezbiterium jest góralska interpretacja Ośmiu Błogosławieństw. Są też wspomniane organy marki Rieger, które mają 33 głosy, pneumatyczną trakturę gry i uruchomienia registrów. Zostały gruntownie odnowione w roku 1970, a potem 2000. Kościół otoczony jest ogrodzeniem o kamiennych słupkach, w których to znajduje się 14 stacji Drogi Krzyżowej oraz Grota MB z Lourdes.

Kościół Świętej Rodziny Zakopane – skandal z Witkiewiczem

Za wystrój kaplicy św. Jana Chrzciciela odpowiadał Stanisław Witkiewicz. I narobił sporego skandalu, gdy okazało się, że na obrazie przedstawiającym patrona na tle Stawu Gąsienicowego użyczył świętemu fizjonomii... sam malarz. Oblicze Jana Chrzciciela z Sanktuarium Najświętszej Rodziny w Zakopanem jest jedynym wiernym autoportretem Witkiewicza. Kompozycja ozdób ma góralski rodowód, znajdziemy tu gwiazdy, parzenice, spódnice góralek, krzyżyki niespodziane (czyli swastyki, bardzo popularne na Podhalu, uważane za symbol szczęścia, znane na długo przedtem, zanim zawłaszczyła je nazistowska propaganda) czy gadziki (specyficzne linie faliste).