Wrzesień w Kościele Katolickim - poświęcony Krzyżowi Świętemu

Wrzesień w Kościele Katolickim jest jednym z miesięcy mocno związanych z osobą Matki Bożej, ale też z Krzyżem Świętym, który według tradycji został odnaleziony 14 września w IV wieku przez św. Helenę.

Wrzesień w Kościele - komu i czemu jest poświęcony?

Miesiąc wrzesień w tradycji Kościoła Katolickiego poświęcony jest między innymi Krzyżowi Świętemu, bł. Bronisławie (norbertance, być może pochodzącej z rodu Odrowążów), a także Matce Boskiej, przede wszystkim Matce Bożej Bolesnej.

To także czas, gdy czcimy św. archaniołów Gabriela, Michała i Rafała. W miesiącu tym wspominany jest ponadto św. Stanisław Kostka (18 września, to patron Polski) czy ewangelista, św. Mateusz (21 września).

Wrzesień w Kościele Katolickim jest więc bogaty w różnorodne święta i wspomnienia. To też czas, kiedy w kościołach możemy często usłyszeć Litanię Narodu Polskiego, odmawianą w chwilach trudnych dla narodu, a także w czasie rocznic ważnych wydarzeń (wybuch II wojny światowej, radziecka agresja z 17 września). Litania ta została napisana w 1915 roku przez biskupa Władysława Bandurskiego, który wcześniej zasłynął między innymi poświęceniem krzyża na Giewoncie.

Wrzesień – miesiąc poświęcony Krzyżowi Świętemu

W wielu kościołach odbywają się we wrześniu nabożeństwa związane z Krzyżem Świętym.

Wynika to w dużej mierze z tego, że 14 września obchodzone jest święto Podwyższenia Krzyża Świętego. Jest to jedno z najstarszych świąt, związane jeszcze z pierwszymi wiekami chrześcijaństwa – nawiązuje do dnia, w którym zostały znalezione relikwie Krzyża Świętego, a więc najważniejsze relikwie w Kościele (obchodzą je zarówno katolicy, jak i prawosławni, ci drudzy 27 września). Według tradycji Krzyż Święty został znaleziony w 326 roku (choć znajdziemy i daty 320 lub 330, tylko dzień się zawsze zgadza, to 14 września), przez św. Helenę, matkę cesarza Konstantyna I Wielkiego. Św. Helena znaleźć miała, zgodnie ze wskazówkami biskupa Makaraego, wszystkie trzy krzyże, także te należące do dwóch łotrów, miały być ukryte w cysternie nieopodal Golgoty. Tradycja mówi, że Krzyż Święty został jej potem wskazany w objawieniu, druga zaś wersja wspomina o identyfikacji za pomocą titulusa (tabliczka z napisem INRI). Zostały one pierwotnie złożone w bazylice Grobu Świętego w Jerozolimie, choć część dostały Rzym i Konstantynopol. W 614 roku król perski Chosrow II zdobył Jerozolimę i zniszczył świątynię, ale relikwie zachował, 14 lat później cesarz Herakliusz pokonał Persów i odzyskał zagrabione świętości. Legenda mówi, że chciał je wnieść do Jerozolimy w uroczystej procesji, ubrany w najbardziej odświętny i drogocenny strój, ale nie był w stanie tego uczynić, dopóki szat nie zmienił na zwykłe i nie zdjął butów.

Początkowo w Kościele świętowano Znalezienie Krzyża (i było to na początku maja), potem Podniesienie Krzyża, wreszcie Podwyższenia Krzyża Świętego (Jan XXIII zniósł wówczas święto Znalezienie Krzyża, pozostając przy jednym, wrześniowym). Kiedyś obchodzono to święto dzień wcześniej, 13 września, ponadto tylko w kościołach, w których znajdowały się relikwie Krzyża Świętego.

Dziś relikwie Krzyża Świętego – najczęściej drzazgi – znajdziemy w różnych kościołach na całym świecie, największa z nich to ta z kościoła św. Guduli w Brukseli, także w Polsce (tu wymienić można chociażby Opole, Końskie, Łysą Górę, Lublin, Katowice, warszawskie Jelonki, Jelenią Górę, Częstochowę, Lubań czy Bolesławiec). Liturgia w dniu święta Podwyższenia Krzyża Świętego nie jest obowiązkowa – chyba że dzień przypada w niedzielę – ale zachęca się do udziału w mszach i adoracji (krzyż w ten dzień najczęściej jest przystrojony kwiatami, a celebrans unosi go i kieruje w cztery strony świata).

W Polsce istnieje ponad 100 kościołów pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i Krzyża Świętego, w nich oczywiście obchody, połączone z odpustem, są wyjątkowo uroczyste.

Wrzesień jako jeden z miesięcy maryjnych

Najbardziej znane miesiące maryjne to oczywiście maj i sierpień, a także, ze względu na Różaniec, październik, ale wrzesień jest kolejnym z nich.

W tym miesiącu przypadają trzy ważne święta związane z Matką Boską:

• Narodzenie Najświętszej Maryi Panny (8 września),
• Najświętszego Imienia Maryi (12 września)
• oraz Matki Bożej Bolesnej (15 września).

Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny związane jest z tradycją, w Ewangeliach bowiem data narodzin Maryi oczywiście nie pada. Pada natomiast w tak zwanej Protoewangelii Jakuba, apokryfu, którego Kościół nie uwzględnił w swych kanonach, ale zaczerpnął z niego kilka elementów. Apokryf ten, spisany po grecku około 150 roku, opisuje dzieciństwo Maryi u boku Anny i Joachima, jej wychowanie, oddanie do świątyni. Tam też pada data 8 września. Święto to obchodzono początkowo w Jerozolimie i okolicach (już w pierwszych wiekach), potem także w Konstantynopolu. W VIII wieku zostało już w Rzymie uznane za jedno z czterech najważniejszych świąt maryjnych (z czasem straciło nieco na znaczeniu). W Polsce przez wieki było obchodzone w innej formie, jako święto Matki Boskiej Siewnej – obowiązkowo przynoszono wówczas do kościołów ziarna, którymi miały zostać obsiane pola, kapłan błogosławił je, dopiero po tym akcie można było rozpocząć prace na roli (każdy gospodarz musiał choć symbolicznie w ten dzień obsiać kawałek pola, inaczej uchodził za lenia, a ponadto uważano, że dosięgnie go nieurodzaj; siano w odświętnym ubraniu, czyniąc na początku znak krzyża). Wierzono też, że w ten dzień Matka Boska przechadza się po polach i je błogosławi, uznawano ją za patronkę zasiewów, ozimin i prac jesiennych. W nielicznych już parafiach na Podhalu i na wschodzie Polski do dziś święci się w ten dzień ziarna siewne.

Święto Najświętszego Imienia Maryi jest o wiele późniejsze, po raz pierwszy uroczystość taka miała miejsce na początku XVI wieku w Hiszpanii, w diecezji Cienca (pierwotnie obchodzono je 15 września, w oktawę święta Narodzenia NMP). Było regionalne, później jednak zyskało dużą popularność w Polsce, Niemczech i w Austrii, jako że utożsamiono je z datą zwycięskiej bitwy pod Wiedniem. Innocenty XI po pokonaniu Turków rozszerzył święto na cały Kościół. Święto to ma rangę wspomnienia dowolnego, podczas nabożeństw wierni skupiają się wówczas na godnościach otrzymanych przez Maryję od Boga, a także łaskach otrzymanych za jej wstawiennictwem.

Święto Matki Bożej Bolesnej dotyczy bólu, jakiego doznała jako matka, patrząc na śmierć swego syna, a jednocześnie zgadzając się na ten fakt, poprzez zrozumienie jak wielka jest waga Męki Pańskiej. Dawniej obchodzono aż dwa osobne święta łączące się z Matką Bożą Bolesną – w piątek przed Niedzielą Palmową było święto Matki Boskiej Bolesnej, zaś 15 września Siedmiu Boleści Maryi (obie daty łączą w sobie osoby Maryi i Jezusa, a także Krzyż Święty). Po reformie posoborowej zostało tylko jedno z nich, 15 września czcimy Matkę Bożą Bolesną, jest to wspomnienie obowiązkowe. Matka Boża Bolesna wciąż jeszcze czasami bywa nazywana Siedmiobolesną, choć nie każdy już potrafi wymienić owe siedem boleści, które dawniej często bywały tematem dzieł sztuki, przypowieści, kazań. A zaliczamy do nich: Proroctwo Symeona dotyczące cierpienia przy męce Jezusa, Ucieczkę do Egiptu, zagubienie Jezusa (odnalezionego potem w świątyni), spotkanie na Drodze Krzyżowej, Ukrzyżowanie i śmierć Jezusa, zdjęcie z krzyża i wreszcie złożenie Chrystusa do grobu.

1 września – Święto Stworzenia

Nazwa Święto Stworzenia nie dla każdego pewnie brzmi jasno, chyba że jest wyznawcą prawosławia. Wschodni odłam Kościoła (choć także nie cały) bowiem takie święto obchodzi w dniu 1 września (jest to tam również Początek Nowego Roku Kościelnego). Ale i w katolicyzmie określenie jest znane, mocno propaguje je środowisko franciszkańskie, przede wszystkim Franciszkańska Komisja ds. Sprawiedliwości, Pokoju i Ochrony Stworzenia, która powstała w 1992 roku decyzją Nadzwyczajnej Kapituły Generalnej w Meksyku (jej wschodnioeuropejska agenda powstała w 2021 roku). Nie chodzi tu o święto przyrody, wszelkich stworzeń, lecz miłość i dobroć Boga objawiające się we wszystkim, co stworzył. Według tradycji ludowych (i apokryfów) to właśnie tego dnia Bóg rozpoczął Stworzenie Świata. 1 września ma miejsce także początek ekumenicznego okresu propagowanego przez papieża Franciszka, czyli Czasu dla Stworzenia (konkretnie w dniu 1 września jest Światowy Dzień Modlitw o Ochronę Świata Stworzonego); papież w swej encyklice napisał: „Wydarzenie ma na celu odnowienie relacji ze Stwórcą i całym stworzeniem poprzez wspólne świętowanie, działanie i jednoczenie się w modlitwie z braćmi i siostrami z całego świata”.