Grudzień w Kościele Katolickim - radosne oczekiwanie na narodziny Chrystusa

Grudzień w Kościele Katolickim związany jest z oczekiwaniem na uczczenie tajemnicy narodzin Zbawiciela. To także czas wspominania kilku ważnych świętych oraz całej Świętej Rodziny.

Grudzień w Kościele Katolickim – adwent: czas oczekiwania

Grudzień w Kościele Katolickim to przede wszystkim czas rozpoczynającego kalendarz liturgiczny adwentu, czyli przygotowania się do Bożego Narodzenia. To wydarzenie jest wielką tajemnicą – Bóg staje się wtedy człowiekiem, staje się częścią ziemskiej rodziny.

Ogólnie cały późniejszy Okres Narodzenia Pańskiego jest czasem umocnienia w nas wszystkiego co dobre w rodzinach oraz w otaczającym nas świecie. To czas oczekiwania, zarówno radosnego, wszak narodzi się Zbawiciel, jak i pobożnego, zmuszającego trochę do zadumy – wspomnienie narodzin Jezusa ma przypominać też o tym, że przecież przyjdzie on powtórnie na końcu czasów.

W grudniu w Kościele Katolickim obchodzone jest też Święto Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny – uroczystość ma miejsce 8 grudnia. To ponadto miesiąc, w czasie którego wspominanych jest kilku ważnych świętych.

Roraty

W dni adwentu odprawiane są msze o charakterze wotywnym poświęconym NMP, czyli roraty. Roraty dawniej były odprawiane wyłącznie w bardzo wczesnych godzinach rannych, jednak w ostatnich latach przyjęło się, że w tygodniu dni są podzielone, w część z nich obowiązują godziny poranne rorat, w innych wieczorne, co umożliwia udział także tych osób (i dzieci), które rano nie mogą pójść z różnych względów do kościoła.

Mikołajki i Barbórka

Najbardziej znane i celebrowane w grudniu w Kościele Katolickim wspomnienia związane są z postaciami św. Barbary (4 grudnia) oraz św. Mikołaja (6 grudnia).

Św. Barbara znana jest przede wszystkim jako patronka górników, natomiast ma pod swą pieczą jeszcze kilka innych niebezpiecznych profesji, hutników, artylerzystów, flisaków czy marynarzy (choć to późniejsze tradycje, pierwotnie była patronką dobrej śmierci, to właśnie ten patronat wpłynął na kolejne związane z grupami zawodowymi wysokiego ryzyka). Dzień ten szczególnie jest celebrowany w regionach górniczych (tak zwana Barbórka). Mszę barbórkową odprawia się w intencji górników – których wtedy można często zobaczyć w galowych mundurach – niekiedy z towarzyszeniem orkiestry dętej. Mimo że obchody Barbórki w czasach PRL-u stawały się coraz bardziej świeckie, kościelne akcenty wciąż są bardzo mocne.

Na drugie wspomnienie oczekują oczywiście dzieci, zwłaszcza te grzeczne. Wspomnienie św. Mikołaja nie jest świętem nakazanym, aczkolwiek od pewnego czasu w większości parafii najmłodsi są zachęcani do udziału we mszy świętej w ten dzień obecnością osoby odtwarzającej świętego – w kościele oczywiście ma on biskupie szaty, a nie czerwony kubraczek. Często organizowane są wówczas parafialne spotkania dla dzieci i młodzieży.

Z innych wspomnień można wymienić wspomnienie Matki Bożej Loretańskiej (10 grudnia), Matki Bożej z Guadelupe (12 grudnia, to pamiątka najstarszego uznanego objawienia maryjnego, dzień niezwykle ważny dla wiernych z obu Ameryk, których Najświętsza Panna z Guadelupe jest patronką) i św. Łucji (13 grudnia, dzień mocno celebrowany w Skandynawii, gdzie odbywa się wiele uroczystości, ale i zabaw ludowych).

Uroczystości Narodzenia Pańskiego

Kulminacja grudnia w Kościele Katolickim to oczywiście dni świąteczne związane z narodzeniem Jezusa.

To najbardziej rodzinne i najbardziej lubiane ze świąt, choć pod względem rangi ustępujące Wielkanocy (te właśnie dwa okresy liturgiczne są najstarszymi ze znanych). Związane jest z nimi całe mnóstwo tradycji wigilijnych oraz bożonarodzeniowych, z których część jest wspólna dla całego kraju, a część zdecydowanie regionalna. Wiele innych już zaniknęło, a trzeba pamiętać, że gdybyśmy przenieśli się w czasie do średniowiecza, zdumiałyby nas ówczesne zwyczaje, był to czas nie tyle radosnego oczekiwania, a wielkiej radości i hucznych zabaw, dopiero około XVII wieku zaczęła się kształtować „nasza” tradycja.

24 grudnia w Kościele Katolickim obchodzona jest Wigilia Bożego Narodzenia, którą kończy pasterka, oficjalnie rozpoczynająca obchody Uroczystości Narodzenia Pańskiego. 25 grudnia świętowane jest Boże Narodzenie (co ciekawe, nie wszystkie wyznania religijne zaliczane do chrześcijaństwa obchodzą ten dzień – nie świętują Świadkowie Jehowy, Kościół Boży Dnia Siódmego, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, zielonoświątkowcy, Prawdziwy Kościół Jezusa i kilka innych pomniejszych). Podczas liturgii w kościołach od tego dnia – a pasterka jest już zaliczana do uroczystości bożonarodzeniowych – zaczynają śpiewane być kolędy. Kolejnego dnia, 26 grudnia, wspominany jest pierwszy męczennik, ukamieniowany za bluźnierstwa przeciw wierze żydowskiej, św. Szczepan. Dzień ten jeszcze nie tak dawno w Polsce obchodzony był huczniej niż Boże Narodzenie, wtedy odwiedzano dalszych krewnych, organizowano spotkania kawalerów, chodzono po wsiach, wciągając gospodarzy (a zwłaszcza panny) do wspólnej zabawy. 26 grudnia zaczynali też chodzić kolędnicy.

Tak zwany Okres Narodzenia Pańskiego trwa w Kościele do niedzieli po dniu 6 stycznia. W tym czasie trzeba pamiętać, że podczas odmawiania „Wierzę w Boga Ojca” we wszystkich mszach wierni klękają na słowa „I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy, i stał się człowiekiem” (klękniecie powinno być wyrazem szacunku, a więc nie powinniśmy tego robić szybko i energicznie). 

Inne święta Okresu Narodzenia Pańskiego

Już po świętach, ale jeszcze w grudniu, mamy dwie ważne uroczystości.

Przede wszystkim chodzi o święto Świętej Rodziny, które jest obchodzone od XVII wieku, a zatwierdził je papież Leon XIII już w wieku XIX. W 1968 roku w Liście Episkopatu Polski napisano o nim: „Jest to święto Najświętszej Rodziny – ale jednocześnie święto każdej rodziny. Bo słowo 'rodzina' jest imieniem wspólnym Najświętszej Rodziny z Nazaretu i każdej rodziny”. Tego dnia wierni modlą się w intencji małżeństw, rodzin, ich zdrowia, poszanowania praw boskich, ale też w intencji zrozumienia i wypełniania obowiązków przypisanych każdemu z członków rodziny.

W 2025 roku święto Świętej Rodziny zbiega się wyjątkowo ze świętem Świętych Młodzianków, które ma miejsce 28 grudnia i jest to data stała. Między XVI a XIX wiekiem w Polsce była to ważna uroczystość. Na ten dzień czekały głównie dzieci, które otrzymywały wówczas drobne upominki. Potem jego znaczenie nieco spadło, choć regionalnie było mocno akcentowane jeszcze przed II wojną światową, więc starsze osoby wciąż ciepło je wspominają. Święto to upamiętnia Rzeź Niewiniątek (stąd nazywane jest niekiedy Dniem Niewinnych Dzieci Betlejemskich), które według nauk kościoła otrzymali podwójną aureolę – dziewictwa i męczeństwa. W ten dzień wszystkie dzieci obecne na mszach świętych otrzymują indywidualne błogosławieństwa. Sami Święci Młodziankowie są natomiast patronami chórów kościelnych.