Camino de Santiago – pielgrzymka do Santiago de Compostela

Pielgrzymka do Santiago de Compostela to wędrówka najsłynniejszym szlakiem pątniczym Europy, zmierzającym do sanktuarium św. Jakuba.

Historia pielgrzymek do Santiago de Compostela

Santiago de Compostela w Galicji, w północno-zachodniej części Hiszpanii, to sanktuarium św. Jakuba Większego Apostoła. Według tradycji to tam znajdują się szczątki świętego, będącego jednym z 12 apostołów Jezusa. Św. Jakub głosić miał Dobrą Nowinę na Półwyspie Iberyjskim, został z tego powodu pierwotnym patronem Hiszpanii i Portugalii. Zginął jako męczennik w Jerozolimie, na rozkaz króla Heroda Agryppy, ale w VII wieku jego szczątki miały zostać przewiezione do Santiago de Compostela (legenda mówi, że przypłynęły na łodzi bez wioseł, trafiły na skałę, która stopiła się tworząc sarkofag, czego była świadkiem miejscowa pogańska władczyni), gdzie potem zaginęły, lecz odnaleziono je na początku IX wieku.

Już kilka lat później ustanowiono szlak pielgrzymek do Santiago de Compostela, zwany Camino de Santiago, Drogą do Santiago. Od X wieku był to najważniejszy szlak pątniczy Europy, za jego przejście można było otrzymać odpust zupełny. W XV wieku papież Aleksander VI oficjalnie ogłosił go jedną z trzech wielkich pielgrzymek chrześcijańskich, obok tej do Jerozolimy i Rzymu. Swój gorszy okres szlak przeżywał w XVI wieku – epidemie, reformacja, wojny nieomal doprowadziły do jego upadku. W sumie aż do połowy XX wieku szlak istniał, ale nie był specjalnie popularny. Wszystko zmieniła książka Waltera Starkiego „Road To Santiago” z 1957 roku i... reżim Franco, propagujący Hiszpanię jako katolicki kraj. W 1987 roku część najstarszych szlaków w Hiszpanii, Portugalii i Francji została uznana za pierwszy Szlak Kulturowy Europy, została także później wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Muszla św. Jakuba – symbol Camino de Santiago

Symbolem pielgrzymki do Santiago de Compostela jest muszla pielgrzymia, zwana też muszlą św. Jakuba (sam święty przedstawiany był najczęściej z kijem pielgrzymim, sakwą podróżną i właśnie muszlą). Mowa o muszli skorupiaka zwanego przegrzebkiem, żyjącego w Atlantyku. Muszle takie były od wieków zbierane przez pątników zmierzających szlakiem Camino de Santiago jako pamiątki, a zarazem jako świadectwo odbycia pielgrzymki. Z czasem muszla stała się znakiem oficjalnym, którym zaczęto oznaczać szlaki, domy pielgrzymów, dokumenty związane z pielgrzymowaniem. Jeśli zaś chodzi o przekazy mitologiczne, to symbol ten związany jest z córką królowej Lupy z Galicji – brała ślub, gdy przepływał obok prowadzony przez anioła statek (lub łódź) wiozący ciało św. Jakuba z Jerozolimy. Koń pana młodego na ten niecodzienny widok spłoszył się i zrzucił jeźdźca wprost w morskie odmęty, skąd jednak uratował go święty: niedoszły topielec wynurzył się z wody pokryty właśnie muszlami przegrzebków.

Najpopularniejsze szlaki pielgrzymki do Santiago de Compostela

Główne szlaki Camino de Santiago to Droga Francuska, Droga Północna, Droga Pierwotna i Droga Portugalska.

Droga Francuska jest znana od IX wieku, a swą popularność zawdzięcza Kodeksowi Kalikstyńskiemu, gdzie dokładnie ją opisano – był to XII wiek. Do dziś zresztą szlak francuski do Santiago de Compostela jest wybierany najczęściej i najczęściej opisywany (w tym przez Paulo Coelho). Biegnie on przez Aragonię Nawarrę, La Rioja, Kastylię, Leon i Galicję – co roku przemierza go mniej więcej 150-200 tysięcy pielgrzymów, czyli 2/3 wszystkich idących do sanktuarium. Niektórzy swą wędrówkę zaczynają we Francji, niedaleko hiszpańskiej granicy, inni już w Orreaga lub Somport; pierwsza z miejscowości leży w Aragonii, druga w Nawarze, ale oba części szlaku potem łączą się w Punte de la Reina i kolejne 800 kilometrów to już jedna Droga Francuska.

Droga Północna nawiązuje nazwą do północy Hiszpanii – biegnie od miejscowości Irun w Kraju Basków, przez Kantabrię, Asturię i Galicję, wzdłuż morskiego wybrzeża.

Droga pierwotna to szlak pielgrzymki do Santiago de Compostela najbliższy temu, którym podążali od IX wieku pątnicy. Jest najbardziej dziewiczy, oddalony od miast, przez wielu uważany za najmniej skomercjalizowany, choć i mniej widokowy. Trasa jego zaczyna się w asturyjskim Oviedo, pod koniec łącząc się ze szlakiem francuskim w Palas de Rei, już w Galicji.

Droga Portugalska tradycyjnie zaczyna się przed katedrą w Lizbonie w wersji dłuższej lub przy katedrze w Porto w wersji krótszej. Jest uważana za drugą w kolejności jeśli chodzi o popularność trasę pielgrzymki do Santiago de Compostela. Większość osób pokonuje szlak lub jego wybraną część pieszo, ale coraz częściej spotyka się rowery, a także... osły i konie, a więc środek transportu wybierany często przez co zamożniejszych średniowiecznych pątników.

Czy w Polsce jest Camino de Santiago? Ile trwa pielgrzymka z Polski?

Szlaki pielgrzymek do Santiago de Compostela biegły z wielu krajów europejskich, także z Polski. Tak zwany szlak polski lub Pomorska Droga św. Jakuba (Camino Polaco del Norte) liczy około 720 kilometrów, biegnie z okolic Braniewa, do Świnoujścia, a potem przez Niemcy do Rostoku.

Pomorska Droga podzielona jest na 7 głównych części – to kolejno część elbląska, gdańska, żukowska, kartuska, lęborska, słupska i zachodniopomorska – obejmujących w sumie 29 odcinków. W Polsce opisano dokładnie jednak o wiele więcej dróg wiodących do Santiago de Compostela, dokładna mapa polskich szlaków Camino de Santiago znajduje się na stronie camino.net.pl, gdzie są precyzyjne oznakowania i opisy tras, informacje o ważnych lub ciekawszych miejscach, a także informator dotyczący możliwości znalezienia noclegów. W sumie opisano 25 polskich szlaków Camino de Santiago, wiodących dosłownie z niemal każdego zakątka naszego kraju. Warto je przestudiować, by wybrać, gdzie zacząć pieszą pielgrzymkę.

Ile zajmuje piesza pielgrzymka z Polski do Santiago de Compostela? To oczywiście zależy od indywidualnych możliwości, ale przyjmuje się, że między 3 a 4 miesiące, jeśli ma się naprawdę dobrą kondycję i średnio dziennie pokona się około 30 kilometrów, a 4-5 miesięcy, jeśli przeciętną. W sumie to około 4 tysięcy kilometrów, gdy idziemy z Polski Centralnej. Poleca się, by wyruszyć w maju-czerwcu ze względu na pogodę w Polsce, Czechach i Niemczech, ale pamiętać należy, że lipiec już na francuskiej i hiszpańskiej części szlaku wiąże się z natłokiem pielgrzymów.

Co zabrać na szlak Camino de Santiago?

Przygotowując się do pieszej pielgrzymki do Santiago de Compostela, trzeba pamiętać o jednym: zmiennych warunkach klimatycznych i pogodowych. I to niezależnie skąd wyruszamy – zazwyczaj pielgrzymi wybierają sobie odcinek 150-200 kilometrów, wielu przechodzi szlak etapami (co roku kolejne 100-200 kilometrów), nie tak duży odsetek jest tych, którzy przechodzą na przykład całą Drogę Francuską, a idący przez kilka państwo są już dość rzadkimi przypadkami (i osobami doświadczonymi w pieszych wędrówkach). Camino de Santiago wiedzie przez wysokie góry, gdzie leżeć może śnieg, a pogoda zmienia się błyskawicznie, jak i przez tereny stepowe, gdzie słońce mocno operuje. Trzeba być przygotowanym na każdą okoliczność. Podstawa to dobre, sprawdzone obuwie, nakrycie głowy. Dobrze, by plecak nie ważył więcej niż 10 kilogramów – prowiant można regularnie uzupełniać przy szlaku.

Gdzie nocować podczas pieszej pielgrzymki do Santiago de Compostela?

Wiele zależy tu od naszych preferencji (są tacy, którzy biorą namiot i swoją kuchenkę) i zasobów pieniężnych (mając pełen portfel zawsze można znaleźć jakiś hotel). Wielu pielgrzymów stawia jednak na tradycję, a więc na schroniska prowadzone przez kościoły i zakony, to tak zwane albergue parroquial (warunki czasem spartańskie, trzeba też podporządkować się rygorom gospodarzy). Do tego dochodzą usytuowane przy szlaku schroniska publiczne i prywatne – albergue municipal oraz privado/donativo. Ceny w tych pierwszych, prowadzonych często przez wolontariuszy, są symboliczne, kilka euro, choć warunki bywają różne (średnia to podstawowe warunki schroniskowe, nic ponadto), drugie to koszt mniej więcej kilkudziesięciu euro w privado, zaś donativo to nasze „co łaska”, ale dobrze dowiedzieć się wcześniej, ile zwyczajowo się zostawia pieniędzy za nocleg i wyżywienie.

Pielgrzymka do Santiago de Compostela – kogo spotkamy w drodze?

Wydawać by się mogło, że pielgrzymka do sanktuarium św. Jakuba w Santiago de Compostela dotyczy tylko gorliwych chrześcijan. Przez długie wieki tak właśnie było. Od XX wieku nie do końca już tak jest – popularyzacja szlaku w mediach, zwłaszcza w literaturze, przyczyniła się do tego, że Camino de Santiago przez wielu uważana jest za drogę, na której można zbliżyć się nie tylko do Boga, ale i do siebie, wszechświata, oddalić od komercji, pędu cywilizacji. Całkiem spory odsetek wędrujących przemierza szlak do Santiago de Compostela drogą swoich bohaterów z literatury, z ciekawości, aby przeżyć przygodę, dla pięknych widoków czy zwyczajnie „dla sportu”. Oczywiście katolicy idący ze swymi intencjami są większością, ale równie dobrze na szlaku można spotkać wyznawców innych religii czy też wręcz osoby niewierzące.

Czym jest „paszport pielgrzymkowy”? Czy warto go mieć?

„Paszport pielgrzyma”, po hiszpańsku nazywany „Credencial del Peregrino” (można go zamówić po hiszpańsku, ale i po polsku, chociażby w Sklepie Pielgrzyma), to dokument wydawany przez archikatedrę w Santiago de Compostela. Z jednej strony potwierdza on gotowość pątnika do wędrówki wraz z jej wszelkimi niedogodnościami, z drugiej umożliwia korzystanie z różnych „bonusów” na szlaku pielgrzymki Camino de Santiago. Na podstawie „Paszportu pielgrzyma” można korzystać z miejsc noclegowych w wyznaczonych punktach, a także dostawać pieczątki, które potwierdzają przejście danych odcinków. Tylko na ich podstawie można uzyskać Certyfikat Pielgrzyma nazywany potocznie compostelą – muszą dokumentować przejście z pobudek religijnych pieszo lub przejechanie konno co najmniej 100 ostatnich kilometrów szlaku lub też 200 w przypadku poruszania się rowerem. Biuro Pielgrzymów co roku wydaje około 100 tysięcy composteli osobom z ponad 100 krajów (jak łatwo zauważyć, warunki spełnia nawet nie połowa wędrujących).